Aydınlatılmış Onam Nedir? Onam Olmadan Yapılan Müdahalede Sorumluluk
Ameliyat masasına yatmadan önce imzalanan onam formu çoğu zaman bir formalite gibi görülür. Oysa hastanın tedavi hakkında gerçekten bilgilendirilip bilgilendirilmediği, tıbbi hata davalarının en belirleyici konularından biridir. Aydınlatma eksikse, tıbbi kurallara uygun bir müdahale sonrasında ortaya çıkan komplikasyon bile hekimin ve hastanenin sorumluluğuna yol açabilir.
Bu yazıda aydınlatılmış onamın kapsamını, ispat yükünü ve onam eksikliğinin sonuçlarını özetliyoruz.
Aydınlatılmış Onam Nedir?
Aydınlatılmış onam, hastanın kendisine uygulanacak tıbbi müdahale hakkında anlayabileceği şekilde bilgilendirildikten sonra bu müdahaleye özgür iradesiyle rıza göstermesidir. Hasta Hakları Yönetmeliği, hastanın sağlık durumu ve uygulanacak tedavi hakkında bilgi isteme hakkını ve tıbbi müdahalelerde rızasının alınmasını düzenler.
Hasta Neler Hakkında Bilgilendirilmelidir?
- Hastalığın teşhisi ve muhtemel seyri
- Önerilen tedavinin amaçı, nasıl uygulanacağı ve beklenen faydası
- Sık görülen ve nadir de olsa ciddi sonuç doğurabilecek riskler ile komplikasyonlar
- Varsa alternatif tedavi yöntemleri ve bunların riskleri
- Tedavi yapılmaması hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçlar
- İyileşme süreci ve dikkat edilmesi gerekenler
Aydınlatma, hastanın karşılaştırma yapıp karar verebileceği bir zamanda yapılmalıdır. Acil durumlar dışında ameliyat masasına giriş sırasında imzalatılan formlar, hastaya düşünme fırsatı tanımadığı için yeterli sayılmayabilir.
İspat Yükü Kimde?
Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre hastanın usulüne uygun olarak aydınlatıldığını ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır. Bu nedenle dava sürecinde sağlık kuruluşundan onam formlarının aslı istenir ve formun içeriği incelenir.
Matbu (Hazır) Onam Formu Yeterli mi?
Genel ifadeler içeren, her ameliyat için aynı olan ve hastanın durumuna özgü riskleri göstermeyen matbu formlar, Yargıtay kararlarında çoğu zaman yeterli aydınlatma olarak kabul edilmemektedir. Formda; yapılacak işlemin adı, o işleme özgü riskler, alternatifler, bilgilendirmeyi yapan hekimin adı ve tarih yer almalıdır.
Onam Eksikse Ne Olur?
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Hiç onam alınmamış | Müdahale hukuka aykırı sayılır; ortaya çıkan zarardan hekim ve kurum sorumlu tutulabilir |
| Onam var ama gerçekleşen risk anlatılmamış | Bu risk gerçekleşmişse, müdahale tıbben doğru yapılmış olsa bile sorumluluk doğabilir |
| Onam alınan işlemin dışına çıkılmış | Acil ve zorunlu bir durum yoksa, rıza dışı müdahale nedeniyle sorumluluk doğar |
Onam eksikliği, ayrıca manevi tazminat talebine dayanak olabilir; çünkü hastanın kendi bedeni hakkında karar verme hakkı ihlal edilmiştir.
İstisnalar
- Acil durumlar: Hastanın hayatını veya hayati organlarını tehdit eden ve rıza alınmasının mümkün olmadığı durumlarda müdahale yapılabilir.
- Küçükler ve kısıtlılar: Rıza, veli veya vasiden alınır; ancak hastanın kendisi de mümkün olduğu ölçüde bilgilendirilmeli ve sürece katılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Onam formunu imzaladım, artık hak talep edemez miyim?
Hayır. Onam formu, hekimi kusurlu bir uygulamanın sonuçlarından kurtarmaz. Ayrıca form genel ifadeler içeriyor ve gerçekleşen risk açıkça anlatılmamışsa aydınlatma eksikliği de ileri sürülebilir.
Onam formunun bir örneğini alabilir miyim?
Hasta, kendisine ait tıbbi kayıtların ve onam formlarının örneklerini isteyebilir. Bu talep yazılı olarak hastaneye iletilmelidir.
Ameliyattan hemen önce imzalattılar, geçerli mi?
Acil durum yoksa, düşünme ve soru sorma fırsatı tanınmadan ameliyatın hemen öncesinde imzalatılan formlar, aydınlatmanın yeterliği bakımından tartışmalı hâle gelir. Bu durum somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Estetik ameliyatlarda aydınlatma farklı mı?
Evet. Estetik müdahaleler tıbbi zorunluluk taşımadığından, nadir riskler dahil daha kapsamlı bir aydınlatma beklenir.