Şüpheli Olarak İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım?
Bir soruşturmada “şüpheli” sıfatıyla ifadeye çağrılmak, hakkınızda suç işlendiğine dair kesin bir kanaat bulunduğu anlamına gelmez. Bu çağrı, soruşturma makamının olayla ilgili sizin anlatımınızı almak istediğini gösterir. Ancak bu aşamada söylenenler ve imzalanan tutanak, dosyanın ilerleyen bölümlerinde belirleyici olabilir.
Aşağıda ifade sürecinin nasıl işlediğini ve hangi haklara sahip olduğunuzu 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde özetliyoruz.
Şüpheli, Tanık ve Müşteki Arasındaki Fark
Çağrıyı alır almaz hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenin. Tanık, gördüğü veya bildiği olayı anlatır ve gerçeği söyleme yükümlülüğü altındadır. Müşteki, suçtan zarar gördüğünü ileri sürerek şikâyette bulunan kişidir.
Şüpheli ise soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişidir. Şüpheliye yemin ettirilmez ve kimse kendisini veya yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya zorlanamaz (Anayasa m.38). Haklarınız da bu sıfata göre belirlenir.
İfadeye Nasıl Çağrılırsınız?
İfade için çağrı, kolluk (polis veya jandarma) ya da Cumhuriyet savcılığı tarafından yapılır. Uygulamada çağrı çoğunlukla telefonla, yazılı davetiyeyle veya tebligatla gelir. Sakarya’da ifadeler, olayın yerine göre emniyet birimlerinde, jandarma komutanlıklarında, Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığında veya ilçe başsavcılıklarında alınır.
Çağrıya uyulmaması hâlinde kişi zorla getirilebilir (CMK m.145–146). Bu nedenle çağrıyı görmezden gelmek yerine, mazeretiniz varsa ilgili birimle görüşerek yeni bir gün belirlemeye çalışmak daha doğrudur.
Önemli bir uyarı: Kolluk veya savcılık, telefonda hiçbir koşulda para, banka hesabı ya da şifre istemez. Arayanın kimliğinden emin değilseniz, size verilen numarayı değil, ilgili karakolun veya adliyenin resmî numarasını arayarak doğrulama yapın.
İfade Sırasında Sahip Olduğunuz Haklar
CMK m.147’ye göre ifade alınmadan önce şüpheliye şu haklar hatırlatılmalıdır:
- Hakkındaki suçlamanın ne olduğunu öğrenme
- Müdafi (avukat) seçme ve avukatın ifade sırasında yanında bulunması
- Avukat tutacak durumda değilse, istemesi hâlinde baro tarafından müdafi görevlendirilmesi
- Yakalanmışsa, yakınlarından istediği birine haber verilmesi
- Suçlamaya karşı açıklama yapmama, yani susma hakkı
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme
- İfade tutanağını okuma, düzeltilmesini isteme ve imzalama
İfade alınırken kötü davranma, yorma, aldatma, tehdit, cebir veya kanuna aykırı bir yarar vaadi gibi yöntemler yasaktır (CMK m.148). Bu yollarla alınan ifade, kişi rıza gösterse bile delil olarak kullanılamaz.
Avukatla İfade Vermek Zorunlu mu?
Kural olarak avukat bulundurmak şüphelinin tercihine bırakılmıştır. Ancak bazı durumlarda müdafi görevlendirilmesi zorunludur (CMK m.150):
- Şüpheli 18 yaşından küçükse
- Kendisini savunamayacak derecede malulse veya sağır ya da dilsizse
- Soruşturma, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suça ilişkinse
Bu hâllerde ve şüphelinin talebi üzerine yapılan görevlendirmeler, Sakarya’da Sakarya Barosu CMK Servisi aracılığıyla yapılır.
Ayrıca avukat hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4). Yine de bu kurala güvenerek kollukta hazırlıksız ifade vermek, sonraki aşamalarda tutarsızlık değerlendirmesine yol açabilir.
Susma Hakkı Ne Zaman Kullanılmalı?
Susma hakkının kullanılması aleyhinize yorumlanamaz. Bununla birlikte her dosyada susmak doğru tercih değildir. Lehinize deliller varsa bunları erken aşamada ortaya koymak, soruşturmanın yönünü değiştirebilir.
Bu kararı sağlıklı verebilmek için dosyada ne olduğunu bilmek gerekir. Müdafi, soruşturma dosyasını inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir (CMK m.153). Bazı dosyalarda inceleme yetkisi kısıtlanabilir; ancak şüphelinin önceki ifadeleri ve bilirkişi raporları gibi belgeler bu kısıtlamanın dışındadır.
İfade Tutanağını İmzalamadan Önce
Tutanak, söylediklerinizin resmî kaydıdır ve imzanızla birlikte dosyaya girer. İmzalamadan önce tamamını dikkatle okuyun. Eksik, hatalı veya söylemediğiniz bir ifade yazılmışsa düzeltilmesini isteyin; düzeltme yapılmadan imzalamak zorunda değilsiniz.
Türkçeyi yeterince bilmiyorsanız tercüman talep etme hakkınız vardır. Anlamadığınız bir terim veya soru olduğunda açıklama istemekten çekinmeyin.
İfadeden Sonra Ne Olur?
İfade için çağrılan kişi çoğunlukla ifadesi alındıktan sonra serbest bırakılır. Savcı, delil durumuna göre şüpheliyi tutuklama veya adli kontrol talebiyle sulh ceza hâkimliğine de sevk edebilir.
Şüpheli yakalanmışsa gözaltı süresi, hâkime götürülme için zorunlu süre hariç yirmi dört saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda savcı, bu süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün daha uzatabilir (CMK m.91). Gözaltı kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Sık Sorulan Sorular
İfadeye gitmezsem ne olur?
Çağrıya uymayan şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Bu durum, kendi isteğinizle gitmenize göre daha ağır bir süreç anlamına gelir.
Telefonda ifade verebilir miyim?
Hayır. Telefon görüşmesi ifade yerine geçmez; ifade, yetkili birimde tutanağa bağlanarak alınır.
Avukatsız verdiğim ifadeyi sonradan değiştirebilir miyim?
Savcılıkta veya mahkemede farklı beyanda bulunabilirsiniz. Ancak beyanlar arasındaki farklılıklar dosyada değerlendirilir; bu yüzden ilk ifadenin dikkatle verilmesi önemlidir.
Avukatım ifadeden önce dosyayı görebilir mi?
Evet, müdafi soruşturma dosyasını inceleyebilir. Hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanmışsa, kısıtlama kapsamı dışındaki belgeler yine incelenebilir.