Ceza Almak Memuriyete Engel mi?
Ceza davası bulunan veya geçmişte ceza almış kişilerin en sık sorduğu sorulardan biri memur olup olamayacaklarıdır. Görevdeki memurlar için de soru aynıdır: alınan ceza memuriyeti sona erdirir mi?
Cevabı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesi belirler. Bu yazıda hangi cezaların memuriyete engel olduğunu, erteleme, af ve adli para cezasının sonuca etkisini anlatıyoruz.
İki Ayrı Engel
657 sayılı Kanun memuriyete engel mahkûmiyetleri iki grupta toplar:
- Süreye bağlı engel: Kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası almış olmak.
- Suç türüne bağlı engel: Ceza miktarı ne olursa olsun ve affa uğramış olsa bile aşağıdaki suçlardan mahkûm olmak: devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık.
Taksirle işlenen suçlardan, örneğin trafik kazasında taksirle öldürme veya yaralamadan alınan cezalar, süresi ne olursa olsun bu kapsamda değildir.
Durum Durum Sonuç
| Durum | Memur adayı için | Görevdeki memur için |
|---|---|---|
| Kasten suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis (ertelenmiş olsa da) | Engel | Memuriyet sona erer |
| Katalog dışı kasten suçtan 1 yıldan az hapis | Engel değil | Memuriyet sürer; ayrıca disiplin soruşturması yapılabilir |
| Katalog suçlardan herhangi bir miktar hapis veya adli para cezası | Engel | Memuriyet sona erer |
| Katalog dışı suçtan adli para cezası veya adli para cezasına çevrilen hapis | Engel değil | Memuriyet sürer |
| Taksirli suçtan mahkûmiyet | Engel değil | Memuriyet sürer |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) | Kural olarak engel değil | Kural olarak memuriyet sürer |
Görevdeki memur bakımından memuriyetin sona ermesi bir disiplin cezası değildir. Memuriyet şartının kaybedilmesi nedeniyle kendiliğinden gerçekleşir (657 m.98/b).
Af ve Memnu Hakların İadesi
Kanundaki “affa uğramış olsa bile” ifadesi özel affı kapsar. Genel af ise mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırdığı için engel olmaktan çıkar.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 2022’de, memnu hakların iadesi kararının katalog suçlardan kaynaklanan memuriyet engelini kaldırmadığına karar verdi. Bu nedenle örneğin hırsızlıktan mahkûm olan bir kişi, memnu haklarını geri alsa bile kural olarak memur olarak atanamaz. Katalog dışı suçlarda bu kararın etkisi ise somut dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Özel Kanunlar
Polis, asker, hâkim ve savcı gibi bazı meslekler için özel kanunlar daha geniş bir suç listesi ve daha sıkı koşullar öngörür. Bu mesleklerde HAGB kararları, devam eden soruşturmalar ve güvenlik soruşturması sonuçları da atamayı etkileyebilir. Sözleşmeli personel ve kamu işçisi alımlarında da benzer adli sicil şartları aranır.
Sık Sorulan Sorular
Sabıka kaydım var, KPSS ile atanabilir miyim?
Kaydın hangi suçtan ve ne kadar cezayla ilgili olduğuna bakılır. Katalog dışı kasten bir suçtan 1 yıldan az hapis veya taksirli bir suçtan mahkûmiyet atamaya engel değildir. Katalog suçlardan mahkûmiyet ise miktarı ne olursa olsun engeldir.
Trafik kazası nedeniyle ceza aldım, memuriyetim tehlikede mi?
Hayır. Taksirli suçlardan verilen cezalar memuriyete engel değildir.
Hırsızlıktan 3 ay hapis aldım, adli para cezasına çevrildi; engel mi?
Evet. Hırsızlık katalog suçlardandır ve cezanın miktarı veya adli para cezasına çevrilmesi sonucu değiştirmez.
Cezam ertelendi, memur olabilir miyim?
Ertelenen ceza da mahkûmiyettir. Katalog dışı kasten suçlardan 1 yıldan az ertelenen cezalar engel değildir; 1 yıl ve üzeri ertelenen cezalar ile katalog suçlardaki ertelenen cezalar engeldir.