Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Cezası
Bir kişiyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmekten veya bir yerde kalmaktan yoksun bırakmak suçtur. Bu suçun işlenmesi için uzun bir alıkoyma gerekmez; birini kısa bir süre odaya kilitlemek veya zorla araca bindirmek de suç oluşturabilir.
Bu yazıda kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cezalarını ve cezaevinde geçecek süreyi anlatıyoruz.
Cezası (TCK 109)
| Hâl | Ceza |
|---|---|
| Temel hâl (109/1) | 1–5 yıl hapis |
| Cebir, tehdit veya hile kullanılması (109/2) | 2–7 yıl hapis |
| Silahla, birden fazla kişiyle, kamu görevinin nüfuzu kullanılarak; üstsoy, altsoy, eş veya boşandığı eşe, çocuğa ya da kendini savunamayacak kişiye karşı (109/3) | Yukarıdaki cezalar bir kat artırılır |
| Mağdurun önemli bir ekonomik kayba uğraması (109/4) | Ayrıca 1.000 güne kadar adli para cezası |
| Cinsel amaçla işlenmesi (109/5) | Ceza yarı oranında artırılır |
Suç sırasında mağdur ağır yaralanırsa kasten yaralama hükümleri de ayrıca uygulanır. Suç şikâyete bağlı değildir; mağdurun vazgeçmesi davayı sona erdirmez.
Uygulamada Sık Görülen Durumlar
- Eşi eve kilitlemek: Eşe karşı işlendiği için ceza bir kat artar. Cebir veya tehdit de kullanıldıysa ceza aralığı 4–14 yıla çıkar. Mağdur ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı isteyebilir.
- Zorla araca bindirmek: Cebir veya tehdit kullanıldığı için 109/2 uygulanır; birden fazla kişiyle yapıldıysa ceza bir kat artar.
- Borç için alıkoymak: Alacağın gerçek olması fiili hukuka uygun hâle getirmez. Alıkoyma sırasında para veya senet alındıysa yağma suçu da gündeme gelebilir.
- Ebeveynin çocuğu: Velayet hakkı kapsamında makul sınırlamalar suç değildir; çocuğu zincirlemek veya uzun süre kapatmak gibi davranışlar ise bu sınırı aşar.
Etkin Pişmanlık (TCK 110)
Fail, pişmanlık göstererek mağduru kendiliğinden ve zarar görmeden güvenli bir yerde serbest bırakırsa ceza 2/3’e kadar indirilebilir. İndirimin uygulanabilmesi için serbest bırakmanın yargılama aşamasına geçilmeden yapılması gerekir.
Yatar Hesabı
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada koşullu salıverilme oranı 1/2’dir. Aşağıdaki örnekler, suçu 04.06.2025 sonrasında işleyen, tutukluluğu olmayan yetişkin hükümlü içindir:
| Örnek | Ceza | Koşullu salıverilme | Yaklaşık cezaevinde |
|---|---|---|---|
| Temel hâl, alt sınır | 1 yıl | 6 ay | Genellikle HAGB veya erteleme |
| Zorla araca bindirme, alt sınır | 2 yıl | 1 yıl | HAGB mümkün; aksi hâlde yaklaşık 36 gün |
| Eşi eve kilitleme (bir kat artırım) | 2 yıl | 1 yıl | HAGB mümkün; aksi hâlde yaklaşık 36 gün |
| İki kişiyle, tehdit kullanarak alıkoyma | 4 yıl | 2 yıl | 1 yıl |
| Aynısı, mağdur güvenli yerde serbest bırakıldı (2/3 indirim) | 1 yıl 4 ay | 8 ay | Genellikle HAGB veya erteleme |
Sık Sorulan Sorular
Birini birkaç dakika odaya kilitlemek suç mu?
Suç için belirli bir süre aranmaz. Kısa süreli de olsa kişinin iradesi dışında hareket özgürlüğünün engellenmesi suç oluşturabilir. Süre, cezanın belirlenmesinde dikkate alınır.
Hırsızı polis gelene kadar tutmak suç mu?
Hayır. Suçüstü hâlinde herkes fail kolluk gelene kadar geçici olarak yakalayabilir. Bu yakalama orantılı olmalı ve fail derhal kolluk görevlilerine teslim edilmelidir.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Hürriyetten yoksun kılma kesintisiz bir suçtur. Zamanaşımı, mağdurun özgürlüğüne kavuştuğu tarihten itibaren işlemeye başlar.