Kefalet Sözleşmesi: Kefil Olmadan Önce Bilinmesi Gerekenler
Bir yakının kredisine, kira sözleşmesine veya ticari borcuna kefil olmak, çoğu zaman bir iyilik olarak görülür. Oysa kefil, asıl borçlu ödemediğinde kendi malvarlığıyla sorumlu olur ve bu sorumluluk yıllarca sürebilir. Kanun bu riski bildiği için kefalet sözleşmesini sıkı şekil şartlarına bağlamıştır.
Bu yazıda kefaletin geçerlilik şartlarını, adi ve müteselsil kefalet farkını, kefilin sorumluluğunun sınırlarını ve haklarını özetliyoruz.
Geçerlilik Şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Yazılı şekil | Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmalıdır |
| El yazısı | Kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihi kefilin kendi el yazısıyla yazılmalıdır |
| Müteselsil kefalet iradesi | Kefil müteselsil kefil olacaksa bu da el yazısıyla belirtilmelidir |
| Eş rızası | Evli kişi, kural olarak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; rıza sözleşmeden önce veya en geç kurulma anında verilmelidir |
Bu şartlardan biri eksikse kefalet geçersizdir ve kefil sorumlu tutulamaz (Türk Borçlar Kanunu m.583-584). Yargıtay, azami miktarın veya tarihin el yazısıyla yazılmadığı kefaletleri istikrarlı biçimde geçersiz saymaktadır.
Eş rızasının aranmadığı durumlar: Eşler arasında ayrılık kararı varsa veya eşler fiilen ayrı yaşama hakkını kullanıyorsa; ticaret siciline kayıtlı işletme sahibi veya şirket ortağı ya da yöneticisi işletmesi veya şirketiyle ilgili kefil oluyorsa ve kanunda sayılan diğer bazı hâllerde eş rızası aranmaz.
Adi Kefalet ile Müteselsil Kefalet
| Konu | Adi kefalet | Müteselsil kefalet |
|---|---|---|
| Alacaklı kefile ne zaman başvurabilir? | Kural olarak önce asıl borçluya başvurmalıdır; borçlu hakkında kesin aciz belgesi alınması, iflas veya konkordato gibi durumlarda kefile gidilir | Asıl borçlu temerrüde düşüp ihtar sonuçsuz kalırsa veya borçlu açıkça ödeme gücünü yitirmişse doğrudan kefile başvurabilir |
| Kefil için risk | Daha düşük | Daha yüksek |
Banka kredilerinde ve kira sözleşmelerinde kefalet genellikle müteselsil kefalet olarak kurulur.
Kefilin Sorumluluğunun Sınırları
- Azami miktar: Kefil, hiçbir durumda sözleşmede yazan azami miktardan fazlasından sorumlu tutulamaz.
- Süre: Gerçek kişilerin verdiği kefalet, kurulmasından itibaren on yıl geçince kendiliğinden sona erer. Süre, sona ermeden en erken bir yıl önce yazılı olarak en fazla on yıl daha uzatılabilir.
- Gelecekteki borçlar: Henüz doğmamış bir borç için kefil olunmuşsa ve borçlunun mali durumu kefaletten sonra önemli ölçüde kötüleşmişse, kefil borç doğmadan önce yazılı bildirimle kefaletten dönebilir.
Kefilin Hakları
- Savunmalar: Kefil, asıl borçlunun alacaklıya karşı ileri sürebileceği savunmaları (borcun ödendiği, zamanaşımı gibi) kendisi de ileri sürebilir.
- Rücu: Borcu ödeyen kefil, ödediği ölçüde alacaklının haklarına sahip olur ve asıl borçluya rücu eder. Ödemenin borçluya bildirilmesi, borçlunun aynı borcu ikinci kez ödemesini ve kefilin rücu hakkının zayıflamasını önler.
Sık Sorulan Sorular
Kira sözleşmesinde kefilim; kira sözleşmesi uzayınca sorumluluğum devam eder mi?
Yargıtay, kefilin kira sözleşmesinin uzayan dönemlerindeki sorumluluğunun ancak bu dönem için azami miktar ve sürenin açıkça gösterilmesi hâlinde doğacağını kabul etmektedir. Aksi hâlde kefil, kural olarak ilk kira dönemiyle sınırlı sorumlu olur.
Eşimin haberi olmadan kefil oldum, kefalet geçerli mi?
Eş rızasının arandığı durumlarda, rıza alınmadan yapılan kefalet geçersizdir. Ancak eş rızasının aranmadığı istisnaların bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.
Bankaya kefil olduğum kredi ödenmiyor, banka direkt bana gelebilir mi?
Müteselsil kefil iseniz, borçlunun temerrüde düşmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması üzerine banka doğrudan size başvurabilir. Sorumluluğunuz, sözleşmede el yazınızla yazdığınız azami miktarla sınırlıdır.
Kefaletten nasıl kurtulabilirim?
Asıl borcun sona ermesi, on yıllık sürenin dolması veya alacaklının kefili serbest bırakmasıyla kefalet sona erer. Belirsiz süreli kefaletlerde ve gelecekteki borçlar için verilen kefaletlerde kanunda sayılan koşullarla kefaletten dönmek de mümkün olabilir.