Elden Verilen Borç Nasıl Geri Alınır? İspat, Senet ve İcra Yolu
Arkadaşa, akrabaya veya iş tanıdığına güvenle verilen borç para, geri ödenmediğinde çoğu zaman bir ispat sorununa dönüşür. Ödünç sözleşmesi sözlü olarak da kurulabilir; ancak belirli bir tutarı aşan borcun tanıkla ispatı kural olarak mümkün değildir.
Bu yazıda senetle ispat kuralını, senet yoksa kullanılabilecek delilleri ve paranın geri alınması için izlenecek yolu özetliyoruz.
Senetle İspat Kuralı (2026: 41.000 TL)
Hukuki işlem tarihindeki değeri belirli bir sınırı aşan işlemlerin senetle ispatı gerekir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.200). Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir ve 2026 yılı için 41.000 TL’dir. Sınırı aşan bir borcun verildiği, karşı taraf açıkça kabul etmedikçe tanıkla ispat edilemez.
Sınır, dava tarihine göre değil, borcun verildiği tarihe göre belirlenir. Örneğin 2023’te verilen bir borç için o yılın sınırı esas alınır.
Senet Yoksa Hangi Deliller Kullanılır?
- Delil başlangıcı: Karşı taraftan gelen ve borcu muhtemel gösteren bir belge, örneğin “paramı ay sonu ödeyeceğim” yazılı bir mesaj veya e-posta, delil başlangıcı sayılabilir. Bu durumda tanık da dinlenebilir.
- Banka kayıtları: Paranın havale veya EFT ile gönderildiğini gösteren dekontlar önemli bir delildir. Ancak açıklama yazılmadan yapılan havalenin, Yargıtay uygulamasına göre mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla yapıldığı kabul edilir; bu durumda paranın ödünç verildiğini gönderen ispat etmelidir.
- Aile içi işlemler: Eşler ve yakın akrabalar arasındaki işlemlerde senet şartı kural olarak aranmaz.
- Yemin: Başka delil yoksa karşı tarafa yemin teklif edilebilir. Karşı taraf yemin etmekten kaçınırsa iddia ispatlanmış sayılır.
Borç Verirken Dikkat Edilecekler
- Parayı mümkünse banka üzerinden gönderin ve açıklamaya “ödünç” veya “borç” yazın.
- Tutarı, veriliş tarihini ve geri ödeme tarihini gösteren, borçlunun imzasını taşıyan kısa bir belge alın.
- Geri ödeme talebinizi yazılı olarak iletin; verilen cevapları saklayın.
Para Geri Ödenmezse
- Geri ödeme zamanı: Geri ödeme tarihi kararlaştırılmamışsa, borçlu ilk istemden itibaren altı hafta içinde ödemekle yükümlüdür.
- İcra takibi: Genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatılabilir. Borçlu itiraz ederse, elinizde imzalı bir borç belgesi varsa itirazın kaldırılması, yoksa bir yıl içinde itirazın iptali davası yoluna gidilir.
- Senet varsa: Borç bono veya çekle verilmişse kambiyo senetlerine özgü daha hızlı takip yolu kullanılabilir.
- İhtiyati haciz: Borçlunun mal kaçırma ihtimali varsa, vadesi gelmiş alacak için mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenebilir.
- Zamanaşımı: Ödünç alacağı kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir.
Sık Sorulan Sorular
WhatsApp mesajları delil olur mu?
Borcu kabul eden veya ödeme sözü veren mesajlar delil başlangıcı sayılabilir. Mesajların silinmemesi, telefonun saklanması ve gerekirse bilirkişi incelemesine sunulması önemlidir.
Havale açıklamasına bir şey yazmadım, ne olur?
Açıklamasız havale, kural olarak bir borcun ödenmesi olarak değerlendirilir. Paranın ödünç olduğunu mesaj, yazışma veya karşı tarafın ikrarı gibi delillerle ispat etmek gerekir.
Borcunu ödemeyen kişi hakkında şikâyette bulunabilir miyim?
Borcun ödenmemesi tek başına suç değildir; uyuşmazlık hukuk ve icra yoluyla çözülür. Ancak para baştan aldatma kastıyla, gerçeğe aykırı vaatlerle alınmışsa dolandırıcılık suçu gündeme gelebilir.
Altın olarak verdiğim borcu nasıl isterim?
Altın ödüncünde kural olarak aynı cins ve miktarda altının iadesi istenir. Talebin nasıl kurulacağı ve icra takibinin nasıl yapılacağı, borcun belgelenme biçimine göre değerlendirilmelidir.