İtirazın İptali Davası: Süre, Şartlar ve İcra İnkâr Tazminatı
İlamsız icra takibinde borçlunun ödeme emrine itiraz etmesiyle takip durur. Alacaklının takibe devam edebilmesi için bu itirazı hukuken ortadan kaldırması gerekir. Bunun iki yolu vardır: genel mahkemede açılan itirazın iptali davası ve icra mahkemesinde istenen itirazın kaldırılması.
Bu yazıda itirazın iptali davasının süresini, hangi mahkemede açılacağını, icra inkâr tazminatını ve iki yol arasındaki farkları anlatıyoruz.
Borçlu İtiraz Ettiğinde Takibe Ne Olur?
Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse takip durur (İcra ve İflas Kanunu m.66). Borçlu borcun yalnızca bir kısmına itiraz etmişse, itiraz edilmeyen kısım için takip devam eder.
İtirazın İptali Davası Nedir?
İtirazın iptali davası, alacaklının alacağının varlığını genel mahkemede her türlü delille ispat ettiği bir davadır (İcra ve İflas Kanunu m.67). Dava kabul edilirse borçlunun itirazı iptal edilir ve takip kaldığı yerden devam eder. Mahkemenin kararı alacağın esası hakkında kesin hüküm oluşturur.
Dava Süresi: Bir Yıl
Dava, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. İtiraz alacaklıya tebliğ edilmemişse süre işlemeye başlamaz.
Uyuşmazlık ticari, tüketici, iş veya kira ilişkisinden kaynaklanıyorsa, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu olabilir. Arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede hak düşürücü süreler işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A).
Hangi Mahkemede Açılır?
Görevli mahkeme, alacağın niteliğine göre belirlenir:
- Genel olarak asliye hukuk mahkemesi
- Ticari alacaklarda asliye ticaret mahkemesi
- Tüketici işlemlerinden doğan alacaklarda tüketici mahkemesi
- İş ilişkisinden doğan alacaklarda iş mahkemesi
- Kira alacaklarında sulh hukuk mahkemesi
Takip yetkili icra dairesinde başlatılmışsa dava, o icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde de açılabilir. Sakarya icra dairelerinde başlatılan takipler için dava Sakarya’daki ilgili mahkemede görülebilir.
İcra İnkâr Tazminatı
Mahkeme borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verirse, alacaklının talebi üzerine borçlu, hükmedilen alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir (İcra ve İflas Kanunu m.67/2).
Bu tazminat için alacağın likit olması gerekir. Likit alacak, miktarı belli veya basit bir hesapla belirlenebilen alacaktır. Miktarı ancak mahkeme tarafından belirlenebilen alacaklarda, örneğin haksız fiilden doğan tazminatlarda, icra inkâr tazminatına hükmedilmez.
Alacaklının takibi haksız ve kötü niyetli bulunursa, bu kez borçlu lehine yüzde yirmiden az olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilebilir.
İtirazın İptali ile İtirazın Kaldırılması Arasındaki Fark
| Ölçüt | İtirazın iptali | İtirazın kaldırılması |
|---|---|---|
| Merci | Genel mahkeme | İcra mahkemesi |
| Süre | İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl | İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay |
| Deliller | Her türlü delil | Kanunda sayılan belgeler (imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı içeren belge, resmî belge) |
| Kararın etkisi | Alacak hakkında kesin hüküm | Kesin hüküm oluşturmaz |
Elinde imzası inkâr edilmemiş bir borç senedi bulunan alacaklı için itirazın kaldırılması daha hızlı bir yoldur. Belge yoksa veya alacağın ispatı tanık, bilirkişi gibi delillere dayanıyorsa itirazın iptali davası açılmalıdır.
Bir Yıllık Süre Kaçırılırsa
Süre geçtikten sonra itirazın iptali davası açılamaz ve mevcut takip devam ettirilemez. Ancak alacak ortadan kalkmaz; alacaklı genel hükümlere göre alacak davası açabilir. Bu durumda icra inkâr tazminatı imkânı kaybedilir ve alacağın zamanaşımı süresine dikkat edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Dava sürerken borçlunun malları elden çıkarmasını nasıl önleyebilirim?
Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış alacaklar için mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenebilir.
Borçlu yalnızca faize itiraz ettiyse ne olur?
Asıl alacak için takip devam eder; dava yalnızca itiraz edilen faiz kısmı için açılır.
Davayı kaybedersem ne öderim?
Yargılama giderleri ve karşı tarafın vekâlet ücreti ödenir. Takibin kötü niyetli olduğu ispatlanırsa ayrıca kötü niyet tazminatı gündeme gelebilir.
Bir yıl içinde dava açmazsam alacağım yanar mı?
Hayır. Yalnızca itirazın iptali yolu kapanır; zamanaşımı dolmadıkça alacak davası açılabilir.