Uyuşturucu Ticareti Cezası ve Yatarı
Uyuşturucu ticareti, Türk Ceza Kanunu’ndaki en ağır cezaları ve en sıkı infaz kurallarını taşıyan suçlardan biridir. Hem ceza alt sınırı yüksektir hem de cezanın çoğu cezaevinde geçer.
Bu yazıda uyuşturucu ticaretinin cezasını, cezayı artıran ve azaltan hâlleri ve yatar hesabını anlatıyoruz.
Uyuşturucu Ticaretinin Cezası (TCK 188)
| Fiil | Ceza |
|---|---|
| İmal, ithal veya ihraç (188/1) | 20–30 yıl hapis ve 2.000–20.000 gün adli para cezası |
| Ülke içinde satma, satışa arz etme, başkasına verme, nakletme, depolama, satın alma, bulundurma (188/3) | En az 10 yıl hapis ve 1.000–20.000 gün adli para cezası |
| Uyuşturucunun çocuğa verilmesi veya satılması (188/3) | En az 15 yıl hapis |
188/3’te kanun yalnızca alt sınırı belirler. Süreli hapsin genel üst sınırı nedeniyle temel ceza 20 yıla kadar çıkabilir; artırımlarla birlikte 30 yılı bulabilir.
Aynı fiil kullanmak için bulundurma olarak değerlendirilirse ceza 2–5 yıl arasındadır ve çoğu dosyada dava açılması ertelenir. Bu yüzden dosyadaki en kritik soru, fiilin ticaret mi yoksa kullanım mı olduğudur.
Cezayı Artıran Hâller
| Hâl | Artırım |
|---|---|
| Eroin, kokain, morfin, sentetik kannabinoid ve türevleri veya bazmorfin | Yarı oranında |
| Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlere 200 metreden yakın umuma açık yerlerde | Yarı oranında |
| Üç veya daha fazla kişiyle birlikte | Yarı oranında |
| Örgüt faaliyeti çerçevesinde | Bir kat |
| Hekim, eczacı, hemşire gibi sağlık veya kimya mesleği sahibi tarafından | Yarı oranında |
Bu hâller birlikte uygulandığında ceza katlanarak büyür. Örneğin 10 yıllık temel ceza, maddenin eroin olması ve okul yakınında satılmasıyla 22 yıl 6 aya çıkar.
Ticaret mi, Kullanım mı?
Kanunda ticareti kullanımdan ayıran sabit bir gram sınırı yoktur. Mahkemeler şu ölçütleri birlikte değerlendirir:
- Ele geçen maddenin miktarı ve kişinin günlük kullanımıyla oranı
- Maddenin küçük paketlere bölünmüş olup olmadığı
- Hassas terazi, paketleme malzemesi veya açıklanamayan nakit bulunması
- Telefon yazışmaları, fiziki takip ve alıcı beyanları
- Kişinin kullanıcı olup olmadığını gösteren kan, idrar veya saç testleri
Yalnızca bir alıcının soyut beyanı veya kullanım miktarını biraz aşan madde, Yargıtay uygulamasında tek başına ticaret sayılmaya yetmeyebilir. Şüphe sürdükten sonra süphe sanık lehine yorumlanır.
Etkin Pişmanlık (TCK 192)
Suça iştirak eden kişi, resmi makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı yeri bildirir ve bu bilgi yakalamayı veya ele geçirmeyi sağlarsa ceza verilmez. Resmi makamlar haber aldıktan sonra kendi suçunun ve diğer suç ortaklarının ortaya çıkmasına yardım eden kişinin cezası ise yardımın niteliğine göre 1/4’ten 1/2’ye kadar indirilir.
Bu indirim için bilginin somut ve doğrulanabilir olması, gerçekten bir yakalama veya ele geçirmeye yol açması gerekir.
Uyuşturucu Ticaretinde Yatar Hesabı
28.06.2014’ten sonra işlenen uyuşturucu ticareti suçlarında yetişkin hükümlü için koşullu salıverilme oranı 3/4’tür. Fiili 18 yaşından önce işleyenlerde ve 2014 öncesi suçlarda oran 2/3’tür. Uyuşturucu ticareti hükümlüleri de 1 yıllık denetimli serbestlikten yararlanabilir. Açık cezaevine ise koşullu salıverilmeye 5 yıldan az kaldığında ve infaz hâkiminin onayıyla geçilebilir.
Aşağıdaki örnekler, tutukluluğu ve disiplin cezası olmayan hükümlü içindir:
| Örnek | Ceza | Koşullu salıverilme | Yaklaşık cezaevinde |
|---|---|---|---|
| Alt sınırdan ceza, yetişkin | 10 yıl | 7 yıl 6 ay | 6 yıl 6 ay |
| Alt sınır ve takdiri indirim | 8 yıl 4 ay | 6 yıl 3 ay | 5 yıl 3 ay |
| Okul yakınında satış (yarı artırım) | 15 yıl | 11 yıl 3 ay | 10 yıl 3 ay |
| Etkin pişmanlıkla yarı oranında indirim | 5 yıl | 3 yıl 9 ay | 2 yıl 9 ay |
| Suç 31.07.2023’ten önce, örgüt yok (geçici m.10) | 10 yıl | 7 yıl 6 ay | 3 yıl 6 ay |
| Fail 16 yaşında (TCK 31 indirimiyle) | 6 yıl 8 ay | 4 yıl 5 ay 10 gün | 3 yıl 5 ay 10 gün |
31.07.2023 ve öncesinde işlenen suçlarda 7571 sayılı Kanunla gelen 3 yıl erken açık cezaevi ve denetimli serbestlik imkânı, uyuşturucu ticaretinde de uygulanır. Bunun koşulu suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmemiş olmasıdır. Kesin süre müddetnameyle belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Uyuşturucu ticaretinde tutuklama zorunlu mu?
Zorunlu değildir, ancak uyuşturucu imal ve ticareti tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasındadır (CMK 100/3). Bu nedenle uygulamada tutuklama sık görülür; adli kontrol de talep edilebilir.
Uyuşturucu ticaretinde HAGB veya erteleme olur mu?
Ceza 2 yılın üzerinde olduğu için kural olarak mümkün değildir. Etkin pişmanlık ve diğer indirimlerle ceza 2 yılın altına inerse değerlendirilebilir.
İlk kez ceza alana da 3/4 mü uygulanır?
Evet. Kanun bu suçta ilk kez suç işleyenlere de mükerrirlere özgü infaz rejimini uygular. Oran 3/4’tür ve koşullu salıverilmeden sonra ayrıca denetim süresi işler.
Kullanmak için bulundurduğum madde için ticaretten dava açıldı, ne yapabilirim?
Kullanıcı olduğunuzu gösteren test sonuçları, maddenin miktarı ve paketlenme biçimi, yazışmaların içeriği savunmanın temelini oluşturur. Suçun TCK 191 kapsamında kabul edilmesi ceza ve infaz bakımından çok farklı bir sonuç doğurur.