İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Tazminatlar
İşe iade davası, iş sözleşmesi geçerli bir neden olmadan feshedilen işçinin işine geri dönmesini sağlamaya yönelik bir davadır. Bu dava, iş güvencesi kapsamındaki işçilere tanınmış bir haktır ve son derece kısa sürelere bağlıdır.
Bu yazıda iş güvencesinden kimlerin yararlanabileceğini, başvuru sürelerini ve dava sonunda işçinin elde edebileceği hakları 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde anlatıyoruz.
İş Güvencesinden Kimler Yararlanır?
İşe iade davası açabilmek için şu şartların birlikte bulunması gerekir (İş Kanunu m.18):
- İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması
- İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması
- Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması
- İşçinin, işletmenin bütününü yöneten işveren vekili veya işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan bir yönetici olmaması
İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, otuz işçi sayısı bu işyerlerindeki toplam işçi sayısına göre belirlenir.
Geçerli Fesih Nedeni Nedir?
İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir nedenle feshedilebilir. Geçerli neden; işçinin yetersizliğinden, davranışlarından veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanabilir.
İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin şekilde belirtmek zorundadır (İş Kanunu m.19). İşçinin davranışı veya verimi nedeniyle yapılan fesihlerde, kural olarak işçinin savunması alınmalıdır. Davada feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir.
İşe İade İçin Süreler Çok Kısadır
İşe iade sürecinde süreler hak düşürücüdür; kaçırılması hâlinde dava hakkı kaybedilir:
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
- Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
Arabulucuya başvurmadan doğrudan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Sakarya’da başvuru adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır; dava ise merkezde iş mahkemelerinde, iş mahkemesi bulunmayan ilçelerde asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa
Taraflar işçinin işe iadesi konusunda anlaşırsa, anlaşma belgesinde işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işçi işe başlatılmazsa ödenecek işe başlatmama tazminatı açıkça belirtilmelidir. Uygulamada taraflar, işe iade yerine belirli bir tutarın ödenmesi konusunda da anlaşabilir.
Dava Kazanılırsa İşçinin Hakları
Mahkeme feshin geçersiz olduğuna karar verirse, işçinin iki temel parasal hakkı doğar (İş Kanunu m.21):
| Hak | Tutarı |
|---|---|
| Boşta geçen süre ücreti | En çok 4 aylık ücret ve diğer haklar |
| İşe başlatmama tazminatı | İşçi işe başlatılmazsa 4 ila 8 aylık ücret |
İşe başlatmama tazminatının miktarını mahkeme, işçinin kıdemi ve fesih sebebi gibi koşulları dikkate alarak belirler. İşçi işe başlatılırsa, daha önce ödenmiş kıdem ve ihbar tazminatı boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir.
Karar Kesinleştikten Sonra Yapılması Gerekenler
İşe iade kararı kesinleştikten sonra işçinin, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurması gerekir. Bu başvurunun noter aracılığıyla yapılması ispat açısından güvenlidir.
İşçi süresinde başvurmazsa fesih geçerli sayılır ve işçi işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini isteyemez. İşveren ise başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatmalıdır; başlatmazsa mahkemenin belirlediği tazminatları ödemekle yükümlüdür.
Sık Sorulan Sorular
Altı aylık kıdemim yoksa ne yapabilirim?
İşe iade davası açılamaz. Ancak fesih kötü niyetle yapılmışsa veya ayrımcılık içeriyorsa kötü niyet ya da ayrımcılık tazminatı gündeme gelebilir.
İşe iade davası açarken kıdem tazminatı da talep edebilir miyim?
İşe iade davasında öncelikli talep işe dönüştür. İşveren işçiyi işe başlatmazsa fesih o tarihte gerçekleşmiş sayılır ve kıdem ile ihbar tazminatı bu tarihe göre ayrıca istenebilir.
Deneme süresinde çıkarılan işçi işe iade davası açabilir mi?
Hayır. Altı aylık kıdem şartı gerçekleşmediği için deneme süresindeki fesihlerde işe iade davası açılamaz.
İşveren işyerini kapatırsa işe iade mümkün mü?
İşyerinin gerçekten ve tamamen kapanması fesih için geçerli neden olabilir. Ancak kapatmanın gerçek olup olmadığı ve fesihlerin tutarlı biçimde uygulanıp uygulanmadığı mahkemece denetlenir.