Sosyal Medyada Hakaret ve Tehdit: Şikâyet, Delil ve Tazminat
Sosyal medyada bir paylaşım, yorum veya mesajla hakarete ya da tehdide uğrayan kişi, hem ceza hukuku hem de tazminat hukuku yoluna başvurabilir. Ancak internet ortamındaki içerikler kolayca silinebildiği için sonucu çoğu zaman ilk günlerde toplanan deliller belirler.
Bu yazıda sosyal medyada hakaretin hangi durumlarda suç olduğunu, delillerin nasıl korunacağını, şikâyet sürecini ve manevi tazminat talebini özetliyoruz. Hakaret suçunun genel unsurları için sitedeki “Hakaret Suçu” yazısına bakabilirsiniz.
Sosyal Medyada Hakaret Ne Zaman Suçtur?
Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek hakaret suçunu oluşturur (Türk Ceza Kanunu m.125). İnternet ortamında suç üç şekilde karşımıza çıkar:
- Doğrudan mesaj: WhatsApp, Instagram veya başka bir uygulamadan kişinin kendisine gönderilen yazılı, sesli veya görüntülü mesaj.
- Herkese açık paylaşım veya yorum: Herkesin görebildiği bir gönderi, hikâye veya yorum. Hakaretin alenen işlenmesi cezayı altıda bir oranında artırır.
- Grup yazışmaları: Kişinin bulunmadığı bir grupta da en az üç kişiye ulaşacak şekilde yapılan hakaret suç oluşturabilir. Grubun büyüklüğü, aleniyet değerlendirmesini etkiler.
Sert eleştiri, ifade özgürlüğü kapsamında kalabilir. Bir sözün eleştiri mi yoksa hakaret mi olduğu; sözün içeriği, bağlamı ve hedef alınan kişinin kamusal konumu birlikte dikkate alınarak değerlendirilir.
Tehdit ve Israrlı Takip
Sosyal medyada kişinin kendisinin veya bir yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştirileceğinden bahsedilmesi tehdit suçudur ve bu hâl şikâyete bağlı değildir. Sürekli mesaj atma, farklı hesaplardan ulaşmaya çalışma gibi davranışlar kişide ciddi huzursuzluk veya güvenlik kaygısı oluşturuyorsa ısrarlı takip suçu (Türk Ceza Kanunu m.123/A) da gündeme gelebilir.
Deliller Nasıl Korunur?
- Ekran görüntüsü alın: İçerikle birlikte hesabın kullanıcı adı, profil bilgisi ve tarih görünecek şekilde kaydedin.
- Bağlantıyı kaydedin: Paylaşımın ve hesabın internet adresini (URL) not edin.
- e-Tespit veya noter tespiti yaptırın: Türkiye Noterler Birliği’nin e-Tespit hizmeti veya noter tespitiyle içeriğin belirli bir tarihte yayında olduğu resmi olarak belgelenebilir.
- Mesajları silmeyin: Yazışmaları ve sesli mesajları telefonda saklayın; yedek alın.
- Tanıkları belirleyin: İçeriği gören kişilerin isimlerini not edin.
Platforma bildirim (şikâyet/rapor) yapmak içeriğin kaldırılmasını sağlayabilir; ancak bu adım, deliller kayıt altına alındıktan sonra atılmalıdır.
Şikâyet Süreci
| Konu | Kural |
|---|---|
| Şikâyet süresi | Fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay |
| Nereye? | Herhangi bir Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk birimine |
| Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret | Şikâyet aranmaz; soruşturma re’sen yapılır |
| Hakaretin sosyal medya veya mesaj yoluyla işlenmesi | 14 Kasım 2024’ten bu yana kural olarak ön ödeme kapsamında |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl |
Şikâyet dilekçesinde hesabın kullanıcı adı, içeriğin tarihi ve bağlantısı ile toplanan deliller yer almalıdır. Hesap sahibinin kimliği bilinmiyorsa savcılık, hesabı kullanan kişinin tespiti için araştırma yapar. Yurt dışı merkezli platformlar kullanıcı bilgilerini her suç tipinde paylaşmadığından, sahte hesapların arkasındaki kişinin tespiti zaman alabilir veya mümkün olmayabilir.
2024 Değişikliği: Ön Ödeme
7531 sayılı Kanun’la mesaj yoluyla veya alenen işlenen hakaret, uzlaştırma yerine ön ödeme kapsamına alındı. Bu durumda savcılık şüpheliye kanunda belirlenen tutarı ödemesini teklif eder; tutar süresinde ödenirse kamu davası açılmaz.
Ön ödemenin yapılması, mağdurun manevi tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Tazminat talebi hukuk mahkemesinde ayrıca ileri sürülebilir.
Manevi Tazminat ve İçeriğin Kaldırılması
- Manevi tazminat: Kişilik haklarına saldırı nedeniyle asliye hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açılabilir. Dava, davacının kendi yerleşim yerinde de açılabilir. Ceza davasının sonucunu beklemek zorunlu değildir.
- Zamanaşımı: Tazminat talebi, zararı ve faili öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
- İçeriğin kaldırılması: Paylaşım yayında kaldıkça zarar büyür. İçeriğin kaldırılması için platforma başvuru ve hukuk mahkemesinden ihtiyati tedbir istenmesi gibi yollar vardır. Sulh ceza hâkimliğine başvurulan eski usul ise 10 Ekim 2024’ten bu yana uygulanmamaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Sahte bir hesaptan hakaret ediliyorsa ne yapabilirim?
Delilleri kaydederek şikâyette bulunabilir, aynı zamanda içeriğin kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Hesabı kullanan kişinin tespiti savcılık araştırmasına ve platformdan bilgi alınabilmesine bağlıdır; fail bulunamasa bile içeriğin kaldırılması için ayrıca başvuru yapılabilir.
Ekran görüntüsü tek başına delil olur mu?
Ekran görüntüleri delil olarak sunulabilir ve değerlendirilir. Ancak karşı tarafın itirazına karşı e-Tespit, noter tespiti veya cihaz üzerinde bilirkişi incelemesi daha güçlü bir dayanak sağlar.
Karşılıklı hakaret ettiysek ne olur?
Hakaretin karşılıklı işlenmesi hâlinde mahkeme, olayın niteliğine göre tarafların veya birinin cezasında indirim yapabilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir.
Paylaşımı sildi, artık şikâyet edemez miyim?
İçeriğin silinmesi suçu ortadan kaldırmaz. Silinmeden önce alınmış ekran görüntüleri, tanık beyanları ve gerekirse platformdan istenecek kayıtlarla şikâyet sürdürülebilir.