Anlaşmalı Boşanma ile Çekişmeli Boşanma Arasındaki Farklar

Boşanma davası, eşler arasındaki evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesini amaçlayan aile hukuku davasıdır. Ancak her boşanma süreci aynı şekilde ilerlemez. Eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları konusunda anlaşıp anlaşamamasına göre dava, anlaşmalı boşanma veya çekişmeli boşanma olarak yürütülebilir.

Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki fark yalnızca davanın süresiyle ilgili değildir. Tarafların kusur durumu, velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı, çocukla kişisel ilişki ve delillerin değerlendirilmesi bakımından da iki dava türü arasında önemli farklar vardır.

Anlaşmalı Boşanma Nedir?

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma konusunda ortak iradeye sahip olduğu ve boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşmaya vardığı dava türüdür.

Türk Medeni Kanunu’na göre anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse taraflar boşanma konusunda anlaşmış olsalar bile dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılamaz. Bu durumda şartları varsa çekişmeli boşanma davası gündeme gelebilir.

Anlaşmalı boşanmada eşler yalnızca “boşanmak istiyoruz” demekle yetinemez. Tarafların velayet, çocukla kişisel ilişki, nafaka, tazminat ve diğer boşanma sonuçları konusunda da anlaşmaları gerekir. Bu anlaşma genellikle yazılı bir boşanma protokolüyle mahkemeye sunulur.

Anlaşmalı Boşanmada Hâkim Protokolü Aynen Kabul Etmek Zorunda mıdır?

Anlaşmalı boşanma protokolü tarafların iradesini gösterir; ancak hâkim bu protokolü hiçbir inceleme yapmadan onaylamak zorunda değildir.

Özellikle çocukların velayeti, çocukla kişisel ilişki ve çocuk lehine nafaka gibi konularda hâkim, çocuğun üstün yararını dikkate alır. Taraflar bir konuda anlaşmış olsa bile, bu düzenleme çocuğun menfaatine uygun görülmezse hâkim değişiklik yapılmasını isteyebilir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken yalnızca eşlerin kendi aralarındaki anlaşması değil, mahkeme tarafından kabul edilebilir bir düzenleme yapılması da önemlidir.

Çekişmeli Boşanma Nedir?

Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma konusunda veya boşanmanın sonuçlarında anlaşamadığı dava türüdür.

Taraflardan biri boşanmak istemiyor olabilir. Ya da taraflar boşanmak istese bile velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı veya kusur konularında anlaşamıyor olabilir. Bu durumda dava çekişmeli boşanma davası olarak görülür.

Çekişmeli boşanma davalarında mahkeme, tarafların iddialarını, savunmalarını ve delillerini değerlendirir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığı, tarafların kusur durumları ve boşanmanın feri sonuçları ayrı ayrı incelenir.

Anlaşmalı Boşanmada Kusur Araştırması Yapılır mı?

Anlaşmalı boşanmada taraflar boşanma ve sonuçları konusunda anlaştıkları için mahkeme genellikle tarafların kusur durumunu ayrıntılı şekilde araştırmaz.

Burada asıl mesele, tarafların boşanma iradesinin serbest olup olmadığı ve protokol hükümlerinin hukuka uygun bulunup bulunmadığıdır. Taraflar duruşmada bizzat dinlenir. Hâkim, eşlerin gerçekten boşanmak isteyip istemediğini ve protokolü kabul edip etmediğini değerlendirir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma, kusur tartışmasının ön planda olmadığı bir boşanma yoludur.

Çekişmeli Boşanmada Kusur Neden Önemlidir?

Çekişmeli boşanma davasında kusur, davanın sonucunu etkileyebilen önemli bir konudur. Özellikle maddi tazminat, manevi tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerinde tarafların kusur durumları dikkate alınır.

Örneğin sadakatsizlik, şiddet, hakaret, terk, güven sarsıcı davranışlar, ekonomik şiddet, ilgisizlik veya aile yükümlülüklerinin ihlali gibi iddialar çekişmeli boşanma davasında ileri sürülebilir.

Ancak bu iddiaların soyut şekilde belirtilmesi yeterli değildir. İddiaların tanık, mesaj kayıtları, kolluk kayıtları, sağlık raporları, sosyal inceleme raporu veya diğer hukuka uygun delillerle desteklenmesi gerekir.

Velayet Bakımından Fark Nedir?

Anlaşmalı boşanmada taraflar çocuğun velayetinin kimde kalacağı konusunda anlaşabilir. Ancak son kararı yine mahkeme verir. Çünkü velayet konusunda temel ölçüt anne veya babanın isteği değil, çocuğun üstün yararıdır.

Çekişmeli boşanmada ise velayet çoğu zaman davanın en önemli uyuşmazlık noktalarından biridir. Mahkeme, çocuğun yaşı, eğitim durumu, anne ve babayla ilişkisi, bakım koşulları, psikolojik durumu ve sosyal çevresi gibi birçok unsuru değerlendirir.

Gerekli görülürse sosyal inceleme raporu alınabilir. Çocuğun yaşı ve olgunluğu uygunsa görüşüne de başvurulabilir. Ancak çocuğun beyanı tek başına belirleyici değildir; mahkeme tüm koşulları birlikte değerlendirir.

Nafaka Bakımından Fark Nedir?

Anlaşmalı boşanmada taraflar nafaka konusunda kendi aralarında anlaşabilir. Bu nafaka, çocuk için iştirak nafakası veya eşlerden biri için yoksulluk nafakası şeklinde olabilir.

Çekişmeli boşanmada ise nafaka talebi mahkeme tarafından değerlendirilir. Dava devam ederken tarafların ve çocukların geçimi için tedbir nafakasına hükmedilebilir. Boşanma kararıyla birlikte çocuk lehine iştirak nafakası, şartları varsa eşlerden biri lehine yoksulluk nafakası gündeme gelebilir.

Yoksulluk nafakası bakımından tarafların ekonomik ve sosyal durumları, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme ihtimali ve kusur durumu önem taşır.

Tazminat Bakımından Fark Nedir?

Anlaşmalı boşanmada taraflar maddi ve manevi tazminat konusunda anlaşabilir. Taraflardan biri tazminat talep etmeyebilir veya belirli bir miktar üzerinde uzlaşabilir.

Çekişmeli boşanmada ise maddi ve manevi tazminat talepleri mahkeme tarafından değerlendirilir. Boşanmaya sebep olan olaylar, tarafların kusur durumları, kişilik haklarına saldırı olup olmadığı ve tarafların sosyal-ekonomik durumları dikkate alınır.

Bu nedenle çekişmeli boşanma davalarında kusur ispatı, tazminat talepleri bakımından oldukça önemlidir.

Dava Süresi Bakımından Fark Nedir?

Anlaşmalı boşanma davaları, tarafların tüm konularda anlaşması ve protokolün mahkemece uygun bulunması halinde genellikle daha kısa sürede sonuçlanabilir.

Çekişmeli boşanma davaları ise delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi, sosyal inceleme raporu alınması, bilirkişi incelemesi veya başka mahkeme işlemleri nedeniyle daha uzun sürebilir.

Ancak her dosyanın süresi kendi şartlarına göre değişir. Tarafların sayısı, delillerin niteliği, çocuk olup olmaması, karşı dava açılıp açılmaması ve mahkemenin iş yoğunluğu dava süresini etkileyebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Yetkili mahkeme ise Türk Medeni Kanunu’ndaki özel düzenlemeye göre belirlenir. Boşanma veya ayrılık davalarında dava, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir.

Bu nedenle dava açmadan önce yalnızca hangi dava türünün seçileceği değil, davanın hangi yerde açılacağı da doğru belirlenmelidir.

Anlaşmalı Boşanma Her Zaman Daha Avantajlı mıdır?

Anlaşmalı boşanma, tarafların gerçekten serbest iradeyle ve hak kaybına uğramadan anlaşması halinde daha hızlı ve daha az yıpratıcı bir yol olabilir.

Ancak taraflardan biri baskı altında protokol imzalıyorsa, malvarlığı konusunda yeterli bilgiye sahip değilse, çocukla kişisel ilişki düzenlemesi sağlıklı değilse veya nafaka ve tazminat konusunda ciddi hak kaybı varsa anlaşmalı boşanma her zaman en doğru yol olmayabilir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanmada hız kadar, protokolün içeriği de önemlidir.

Hangi Durumda Çekişmeli Boşanma Tercih Edilmelidir?

Taraflar boşanmanın sonuçlarında anlaşamıyorsa, ciddi kusur iddiaları varsa, şiddet veya tehdit iddiaları bulunuyorsa, velayet konusunda uyuşmazlık yaşanıyorsa ya da nafaka ve tazminat talepleri tartışmalıysa çekişmeli boşanma davası gündeme gelebilir.

Çekişmeli boşanma daha uzun ve yorucu olabilir; ancak bazı dosyalarda tarafların haklarının korunması için gerekli bir yoldur.

Özellikle çocukların güvenliği, ekonomik haklar, ziynet eşyaları, mal rejimi alacakları ve tazminat talepleri bakımından dosyanın dikkatli hazırlanması gerekir.

Sonuç

Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki temel fark, tarafların boşanma ve boşanmanın sonuçları konusunda anlaşıp anlaşamamasıdır.

Anlaşmalı boşanmada taraf iradesi ve protokol ön plandayken, çekişmeli boşanmada iddialar, savunmalar, deliller ve kusur değerlendirmesi öne çıkar.

Her iki dava türünde de velayet, nafaka, tazminat ve çocukla kişisel ilişki gibi konular ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Bu nedenle boşanma sürecinde yalnızca davanın hızlı bitmesi değil, tarafların ve varsa çocukların haklarının korunması da dikkate alınmalıdır.

Her boşanma dosyası kendi özel koşullarına göre değerlendirilmelidir.