Dava Harcı ve Gider Avansı
Bir hukuk davası açarken iki tür ödeme yapılır: devlete ödenen harçlar ve tebligat, bilirkişi, tanık gibi masraflar için yatırılan gider avansı. Bu ödemeler davanın sonunda kaybeden tarafa yükletilir; ancak dava açılırken davacı tarafından peşin olarak yatırılır.
Harç Türleri
| Harç | Ne zaman ödenir? | Tutar |
|---|---|---|
| Başvurma harcı | Dava açılırken | Maktu (sabit) tutar; her yıl güncellenir |
| Peşin harç | Dava açılırken | Nispi harçlı davalarda karar ve ilam harcının dörtte biri |
| Karar ve ilam harcı | Karar verildiğinde | Nispi davalarda dava değerinin binde 68,31’i; maktu davalarda sabit tutar |
| Vekâlet harcı | Avukatla dava açılıyorsa | Sabit tutar |
| İstinaf ve temyiz harcı | Kanun yoluna başvururken | Sabit tutar |
Para ile ölçülebilen davalarda (alacak, tazminat, tapu iptali gibi) harç dava değerine göre hesaplanır ve nispi harç olarak adlandırılır. Boşanma, velayet ve bazı tespit davaları gibi para ile ölçülemeyen davalarda ise sabit tutarlı maktu harç alınır.
Peşin Harç Nasıl Hesaplanır?
peşin harç = dava değeri × 68,31 / 1000 ÷ 4
Örnek: 100.000 TL’lik bir alacak davasında karar ve ilam harcı 6.831 TL’dir. Dava açılırken bunun dörtte biri olan 1.707,75 TL peşin harç ile başvurma harcı yatırılır. Kalan harç, karar sırasında davayı kaybeden tarafa yükletilir.
Alacak miktarı baştan belirlenemiyorsa kısmi dava açılıp harç dava edilen kısım üzerinden yatırılabilir; talep artırıldığında harç tamamlanır.
Gider Avansı Nedir?
Gider avansı; tebligat, bilirkişi ücreti, tanık giderleri ve keşif gibi yargılama sırasında yapılacak masraflar için dava açılırken yatırılan tutardır. Tutar, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun her yıl yayımladığı gider avansı tarifesine göre belirlenir. Dava sonunda kullanılmayan kısım yatıran tarafa iade edilir.
Ödenmezse Ne Olur?
- Gider avansı yatırılmazsa: Mahkeme davacıya iki haftalık kesin süre verir. Bu sürede yatırılmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.120).
- Delil için istenen avans yatırılmazsa: Taraf o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır. Örneğin bilirkişi ücreti yatırılmazsa bilirkişi incelemesi yapılmayabilir.
- Harç eksikse: Harcı tamamlanmayan işlemlere devam edilmez. Mahkeme harcın tamamlanması için süre verir; tamamlanmazsa dosya işlemden kaldırılabilir.
Harcı ve Giderleri Sonunda Kim Öder?
Yargılama giderleri, aleyhine hüküm verilen tarafa yükletilir (HMK m.326). Davacı davayı kazanırsa yatırdığı harç ve giderler ile karşı tarafın avukatı varsa vekâlet ücreti davalıdan alınır. Kısmen haklı çıkılması hâlinde giderler haklılık oranına göre paylaştırılır.
Harçtan Muafiyet
- Adli yardım: Mali durumu yeterli olmayan kişiler harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulabilir.
- Tüketici davaları: Tüketicilerin tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar için açtığı davalar harçtan muaftır.
- Kamu kurumları: Genel bütçeli idareler gibi bazı kamu kurumları kanunla harçtan muaf tutulmuştur.
Sık Sorulan Sorular
2026 harç tutarları ne kadar?
Maktu harçlar her yıl ocak ayında yeniden değerleme oranında artırılır. Nispi karar ve ilam harcı oranı ise binde 68,31 olarak uygulanmaktadır. Dava açarken güncel tutarlar adliye veznesinde veya UYAP üzerinden hesaplanır.
Davayı kazanırsam yatırdığım harcı geri alır mıyım?
Harç size doğrudan iade edilmez; mahkeme bu tutarı yargılama gideri olarak karşı tarafa yükler ve ilamla birlikte karşı taraftan tahsil edebilirsiniz.
Harcı UYAP’tan ödeyebilir miyim?
Evet. UYAP Vatandaş Portalı üzerinden dava açarken harç ve gider avansı elektronik olarak ödenebilir.