Tanık Dinletme: Tanık Listesi ve Tanıklık
Tanık, davaya konu olayları bizzat görmüş veya duymuş kişidir. İşçilik alacakları, boşanma ve kira uyuşmazlıkları gibi birçok davada tanık beyanı en önemli delillerden biridir. Ancak tanığın dinlenebilmesi için usul kurallarına uygun şekilde ve zamanında bildirilmesi gerekir.
Tanık Listesi Ne Zaman Verilir?
Taraflar tanık delilini dilekçelerinde gösterir; tanıkların adı, soyadı ve adresinin yer aldığı tanık listesi ise delillerin bildirilmesi sırasında verilir (HMK m.240). Uygulamada mahkeme, ön inceleme duruşmasında tanık listesinin sunulması ve tanık gider avansının yatırılması için kesin süre verir. Listede gösterilmeyen kişiler tanık olarak dinlenmez.
Listede her tanığın hangi vakıa için dinletileceğinin belirtilmesi, mahkemenin tanığa doğru soruları yöneltmesini kolaylaştırır.
Tanık Gider Avansı
Tanıkların davet edilmesi ve tanık ücretleri için gider avansı yatırılır. Tutar, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun her yıl belirlediği tarifeye göre tanık sayısıyla hesaplanır. Avans kesin süre içinde yatırılmazsa taraf tanık deliline dayanmaktan vazgeçmiş sayılır. Tanığı duruşmaya kendisi getirecek olan taraf da bunu mahkemeye bildirmelidir.
Tanık Duruşmaya Gelmezse
Usulüne uygun davetiyeye rağmen mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirilebilir ve gelmemesinin yol açtığı giderlerle sorumlu tutulabilir (HMK m.245). Başka bir şehirde yaşayan tanık, o yerdeki mahkeme aracılığıyla talimatla veya SEGBİS gibi ses ve görüntü aktarımı sistemleriyle dinlenebilir.
Kimler Tanıklıktan Çekinebilir?
Taraflardan birinin eşi, nişanlısı, kan veya kayın hısımları gibi yakınları tanıklıktan çekinebilir (HMK m.247). Ayrıca sorulan soruya cevap vermenin kendisine veya yakınlarına zarar vereceği ya da meslek sırrının açıklanmasını gerektireceği durumlarda tanık o soruya cevap vermekten kaçınabilir. Çekinme hakkı olan kişi dilerse tanıklık yapabilir.
Tanık Nasıl Dinlenir?
- Tanıklar ayrı ayrı ve diğer tanıkların yokluğunda dinlenir.
- Tanığa önce kimlik bilgileri ve taraflarla ilişkisi sorulur; ardından bildikleri anlatılır.
- Hâkim gerekli görürse tanığa yemin ettirebilir. Gerçeğe aykırı tanıklık suçtur (TCK m.272).
- Taraflar ve avukatları, hâkimin izniyle tanığa soru yöneltebilir.
Tanık Beyanları Nasıl Değerlendirilir?
Tanık beyanları hâkim tarafından serbestçe değerlendirilir. Tanığın olayı bizzat görüp görmediği, taraflarla ilişkisi, beyanlarının kendi içinde ve diğer delillerle uyumu dikkate alınır. Duyuma dayalı (başkasından duyduğunu anlatan) tanık beyanlarının delil değeri düşüktür. Ayrıca senetle ispat zorunluluğu bulunan işlemlerde tanık dinlenmez.
Sık Sorulan Sorular
Akrabam tanık olabilir mi?
Evet. Akrabalık tanık olmaya engel değildir; ancak hâkim beyanı değerlendirirken taraflarla yakınlığı dikkate alır. Akraba olan tanık isterse tanıklıktan çekinebilir.
Tanık listesini sonradan değiştirebilir miyim?
Kesin süre geçtikten sonra yeni tanık bildirmek kural olarak mümkün değildir. Tanığın adresine ulaşılamazsa, mahkemenin vereceği süre içinde yeni adres bildirilebilir.
Tanığa ücret ödenir mi?
Evet. Tanığa yol gideri ve tanıklık ücreti ödenir; bu tutarlar yatırılan gider avansından karşılanır.