Hâkimin Reddi
Adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri, davaya tarafsız bir hâkimin bakmasıdır. Kanun bazı durumlarda hâkimin davaya bakmasını yasaklar, bazı durumlarda ise taraflara hâkimi reddetme imkânı tanır. Ret talebi ciddi bir işlemdir; sebebi somut olarak gösterilmeli ve süresinde yapılmalıdır.
Hâkimin Davaya Bakamayacağı Hâller (HMK m.34)
Aşağıdaki durumlarda hâkim davaya bakamaz; taraflar ileri sürmese bile hâkim kendiliğinden çekilmek zorundadır:
- Kendisinin taraf olduğu davalar
- Eşinin, evlilik sona ermiş olsa bile eski eşinin taraf olduğu davalar
- Belirli derecedeki kan ve kayın hısımlarının taraf olduğu davalar
- Evlatlık ilişkisi bulunan kişinin taraf olduğu davalar
Ret Sebepleri (HMK m.36)
Tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektiren önemli bir sebep varsa hâkim reddedilebilir. Kanunda sayılan örnekler arasında şunlar bulunur:
- Hâkimin davada taraflardan birine önceden yol göstermesi veya görüş bildirmesi
- Davaya daha önce avukat, bilirkişi veya tanık olarak katılmış olması
- Taraflardan biriyle arasında dava veya düşmanlık bulunması
- Taraflardan biriyle yakın akrabalık veya benzeri bir ilişki bulunması
Hâkimin aleyhinize verdiği ara kararlar veya davayı yönetme biçimi tek başına ret sebebi değildir. Bu tür itirazlar kanun yolu aşamasında ileri sürülür.
Ret Talebi Ne Zaman ve Nasıl Yapılır? (HMK m.38)
- Süre: Ret sebebini bilen taraf, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmelidir. Ret sebebi yargılama sırasında öğrenilmişse, öğrenildikten sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan ileri sürülmelidir. Süresinde yapılmayan ret talebi dinlenmez.
- Şekil: Ret talebi dilekçeyle yapılır. Dilekçede ret sebebi ve buna ilişkin deliller gösterilir; belgeler eklenir.
- Geri alma: Ret talebi geri alınamaz.
- Çekilmeye davet: Hâkimi çekilmeye davet etmek de ret talebi hükmündedir.
Dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Reddi istenen hâkim de ret sebepleri hakkındaki düşüncesini yazılı olarak bildirir ve dosya incelemeye yetkili mercie gönderilir.
Ret Talebi Hakkında Kim Karar Verir?
Ret talebi, reddi istenen hâkimin katılmadığı bir merci tarafından incelenir. Tek hâkimli mahkemelerde bu genellikle o yerdeki başka bir mahkeme veya bir üst mahkemedir. Ancak ret talebi süresinde yapılmamışsa, sebep veya delil gösterilmemişse ya da açıkça davayı uzatma amacı taşıyorsa, talep reddi istenen hâkimin de katılımıyla geri çevrilebilir.
Kötüye Kullanımın Sonucu
Ret hakkını yargılamayı uzatmak amacıyla kötüye kullanan taraf aleyhine disiplin para cezasına hükmedilebilir. Ret talebinin reddine ilişkin karar kural olarak esas hükümle birlikte kanun yoluna taşınabilir.
Sık Sorulan Sorular
Hâkim sürekli aleyhime ara karar veriyor, reddedebilir miyim?
Ara kararların aleyhinize olması tek başına tarafsızlıktan şüphe edilmesini gerektiren bir sebep değildir. Kararlara karşı itirazlarınızı dilekçelerinizde ve kanun yolu aşamasında ileri sürebilirsiniz.
Ret talebinde bulunursam dava durur mu?
Ret talebi karara bağlanıncaya kadar reddi istenen hâkim kural olarak davada işlem yapamaz; ancak gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri yapabilir.
Bilirkişi de reddedilebilir mi?
Evet. Hâkimin reddine ilişkin sebepler bilirkişiler için de uygulanır.