Adli Yardım: Dava Masraflarını Ödeyemeyenler
Dava açmak veya bir davada savunma yapmak için gereken harç ve masrafları karşılayamayan kişiler, adli yardımdan yararlanabilir. Adli yardım sayesinde harç ve giderler geçici olarak devlet tarafından karşılanır ve gerekirse ücreti devletçe ödenen bir avukat görevlendirilir.
Adli Yardımın Şartları (HMK m.334)
- Mali durum: Kişi, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda olmalıdır.
- Haklılık ihtimali: Talep açıkça dayanaktan yoksun olmamalı; haklı olunabileceği yolunda kanaat uyandırmalıdır.
Adli yardımdan gerçek kişiler ile kamu yararına çalışan dernekler ve vakıflar yararlanabilir. Ticaret şirketleri kural olarak yararlanamaz.
Adli Yardım Neleri Kapsar?
| Kapsam | Açıklama |
|---|---|
| Harçlar | Başvurma ve peşin harç gibi yargılama harçlarından geçici muafiyet |
| Giderler | Tebligat, bilirkişi, tanık ve keşif giderlerinin devletçe avans olarak karşılanması |
| Teminat | Teminat gösterme yükümlülüğünden muafiyet |
| Avukat | Gerekirse ücreti devletçe ödenmek üzere avukat görevlendirilmesi |
Adli yardım, talepten önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz; talepten sonraki işlemler için geçerlidir.
Nereye ve Nasıl Başvurulur? (HMK m.336)
- Dava aşamasında: Davayı görecek veya görmekte olan mahkemeye. Talep dava dilekçesiyle birlikte veya davadan önce yapılabilir.
- İcra takiplerinde: Takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine.
- İstinaf ve temyiz aşamasında: Bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay’a.
Başvuruda talebin kısa özeti, dayanılan deliller ve mali durumu gösteren belgeler sunulur. SGK kayıtları, gelir durumu, tapu ve araç kaydı bulunmadığına ilişkin belgeler ile bakmakla yükümlü olunan kişileri gösteren nüfus kayıtları bu amaçla kullanılabilir. Adli yardım talebine ilişkin belgeler her türlü harç ve vergiden muaftır.
Talep Reddedilirse
Adli yardım talebinin reddine ilişkin karara karşı, tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir (HMK m.337). Mali durumda sonradan ciddi bir değişiklik olursa talep yenilenebilir.
Baro Adli Yardım Bürosu
Avukatlık ücretini karşılayamayan kişiler, mahkemeden ayrı olarak bulundukları yerdeki baronun adli yardım bürosuna başvurabilir. Baro, başvuranın mali durumunu ve talebin niteliğini değerlendirerek bir avukat görevlendirebilir. Sakarya’da bu başvurular Sakarya Barosu Adli Yardım Bürosuna yapılır.
Ceza davalarında ise şüpheli veya sanığın talebi üzerine ya da kanunun zorunlu kıldığı durumlarda baro tarafından müdafi görevlendirilir; bu ayrı bir sistemdir.
Dava Sonunda Ne Olur?
Adli yardım kapsamında devletçe karşılanan harç ve giderler, dava sonunda aleyhine hüküm verilen taraftan tahsil edilir. Adli yardımdan yararlanan kişi davayı kaybederse bu giderlerin kendisinden istenmesi gündeme gelebilir. Gerçeğe aykırı beyanla adli yardım alındığı anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Adli yardım için fakirlik belgesi gerekir mi?
Kanunda belirli bir belge sayılmaz. Mahkeme, mali durumu gösteren tüm belgeleri birlikte değerlendirir. Muhtarlıktan alınan yazılar tek başına yeterli kabul edilmeyebilir.
Adli yardım aldım, davayı kaybedersem ne olur?
Karşı tarafın yargılama giderleri ve vekâlet ücreti size yükletilebilir. Adli yardım bu sonucu ortadan kaldırmaz.
İstinaf ve temyiz için de adli yardım istenebilir mi?
Evet. Bu aşamada talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay’a yapılır.