İhtiyati Tedbir
Bir dava yıllarca sürebilir ve bu süreçte dava konusu mal satılabilir, devredilebilir veya zarar görebilir. İhtiyati tedbir, dava sonunda verilecek kararın boşa çıkmaması için mevcut durumu koruma altına alan geçici bir önlemdir. Örneğin tapu iptali davasında taşınmazın üçüncü kişilere satılmasını önlemek için tapu kaydına tedbir konulması en yaygın örnektir.
İhtiyati Tedbirin Şartları (HMK m.389–390)
- Tehlike: Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya imkânsız hâle geleceği ya da gecikmeden ciddi bir zarar doğacağı endişesi bulunmalıdır.
- Yaklaşık ispat: Talep eden, davasında haklı olabileceğini ve tedbir sebebini yaklaşık olarak ispatlamalıdır. Tam ispat aranmaz; ancak iddiayı destekleyen belgeler sunulmalıdır.
İhtiyati tedbir dava açmadan önce veya dava ile birlikte istenebilir. Dava açılmadan önce talep, esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeye yapılır.
Para Alacaklarında İhtiyati Haciz
Konusu bir miktar para olan alacaklar için ihtiyati tedbir değil, İcra ve İflas Kanunu’ndaki ihtiyati haciz yolu kullanılır. İhtiyati haciz, borcun vadesinin gelmiş olması gibi farklı şartlara bağlıdır. Tapu, araç veya bir eylemin durdurulması gibi para dışındaki taleplerde ihtiyati tedbir uygulanır.
Teminat
Tedbir isteyen taraf, tedbir haksız çıkarsa karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararları karşılamak üzere kural olarak teminat gösterir (HMK m.392). Teminatın miktarını mahkeme belirler; uygulamada genellikle dava değerinin belirli bir yüzdesi olarak istenir. Talep resmî bir belgeye veya kesin bir delile dayanıyorsa ya da durumun gereği bunu gerektiriyorsa teminat alınmayabilir. Teminat nakit veya banka teminat mektubu olarak gösterilebilir.
Kritik Süreler
| Süre | Kural | Kaçırılırsa |
|---|---|---|
| 1 hafta | Tedbir kararının uygulanması karar tarihinden itibaren bir hafta içinde talep edilmelidir (HMK m.393) | Tedbir kendiliğinden kalkar |
| 2 hafta | Dava açılmadan önce tedbir alındıysa, uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas dava açılmalıdır (HMK m.397) | Tedbir kendiliğinden kalkar |
| 1 hafta | Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire itiraz süresi (HMK m.394) | İtiraz hakkı kaybedilir |
İhtiyati Tedbire İtiraz
Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbir kararlarına, tedbirin uygulanması sırasında hazır bulunan taraf uygulamadan, hazır bulunmayan taraf ise uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz; tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olabilir. İtiraz dilekçesine tüm deliller eklenmelidir. Menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de tedbiri öğrendikleri tarihten itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir.
İtiraz üzerine verilen karara karşı kanun yoluna başvurulabilir; bu başvuru tedbirin uygulanmasını durdurmaz.
Tedbire Uymamanın Sonucu
Mahkemenin verdiği ihtiyati tedbir kararına aykırı davranan kişi, hâkim tarafından disiplin hapsiyle cezalandırılabilir (HMK m.398). Tedbir haksız çıkarsa, tedbiri isteyen taraf karşı tarafın bu nedenle uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Boşanma davasında eşin mallarına tedbir konulabilir mi?
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin taleplerin korunması için tapu ve araç kayıtlarına tedbir istenebilir. Boşanma davalarında boşanmadan önce mal kaçırma riskine karşı bu yol sık kullanılır.
Tedbir kararı ne kadar sürede çıkar?
Tedbir talepleri ivedi olarak incelenir ve çoğu zaman dosya üzerinden kısa sürede karara bağlanır. Adli tatilde de tedbir talepleri görülür.
Tedbir talebim reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Koşullar değiştiğinde yeni delillerle talep yenilenebilir.