Basit ve Yazılı Yargılama Usulü
Hukuk davaları iki temel usulden biriyle görülür: yazılı yargılama usulü ve basit yargılama usulü. Hangi usulün uygulandığı; kaç dilekçe verilebileceğini, delillerin ne zaman bildirilmesi gerektiğini ve iddianın ne zamana kadar genişletilebileceğini belirler. Bu nedenle davanın başında usulün bilinmesi, hak kaybını önlemek için önemlidir.
Hangi Davalar Basit Yargılama Usulüne Tabidir?
- Sulh hukuk mahkemesinde görülen davalar; örneğin kira, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyeti davaları
- İşçi ve işveren arasındaki iş davaları
- Tüketici mahkemesinde görülen davalar
- İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri
- Mirasçılık belgesi gibi çekişmesiz yargı işleri
- Kanunların basit yargılama usulüne tabi olduğunu belirttiği diğer davalar; örneğin değeri belirli bir tutarı aşmayan ticari davalar
Bunların dışındaki davalar, örneğin asliye hukuk mahkemesindeki alacak ve tazminat davaları ile boşanma davaları, yazılı yargılama usulüne tabidir.
İki Usul Arasındaki Farklar
| Konu | Yazılı yargılama | Basit yargılama |
|---|---|---|
| Dilekçeler | Dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap | Yalnızca dava ve cevap dilekçesi |
| Cevap süresi | 2 hafta; ek süre en fazla 1 ay | 2 hafta; ek süre en fazla 2 hafta |
| İddia ve savunmanın genişletilmesi | Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerine kadar serbest | Dava ve cevap dilekçesinin verilmesiyle yasak başlar |
| Delillerin bildirilmesi | Ön incelemede eksikler tamamlanabilir | Deliller dilekçelerle birlikte gösterilmelidir |
| Ön inceleme | Ayrı bir ön inceleme duruşması yapılır | Mümkünse dosya üzerinden karar verilir; aksi hâlde ön inceleme ve tahkikat birlikte yürütülür |
| Duruşma sayısı | Kanunda sınır yok | Kural olarak en fazla iki duruşma; aralık bir ayı geçmemeli |
| Sözlü yargılama | Ayrı bir aşama | Tahkikatın sonunda tarafların son sözleri alınır |
Basit Yargılamada Nelere Dikkat Edilmeli?
- Tüm vakıaları ilk dilekçede yazın: Cevaba cevap dilekçesi olmadığı için, dava dilekçesinde yazılmayan vakıaları sonradan ileri sürmek kural olarak mümkün değildir.
- Delilleri eksiksiz bildirin: Elinizdeki belgeleri dilekçeye ekleyin; başka yerde bulunan belgelerin yerini ve tanıkların adı ile adresini dilekçede gösterin.
- Cevap süresini kaçırmayın: Ek süre en fazla iki haftadır ve süre dolmadan istenmelidir.
Yazılı Yargılamada Aşamalar
| Aşama | İçerik |
|---|---|
| Dilekçelerin verilmesi | Dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri |
| Ön inceleme | Dava şartları, ilk itirazlar, uyuşmazlık konularının belirlenmesi, sulh ve arabuluculuğa teşvik |
| Tahkikat | Delillerin toplanması; tanık, bilirkişi, keşif |
| Sözlü yargılama | Tarafların son beyanları |
| Hüküm | Kararın açıklanması ve gerekçeli kararın yazılması |
Sık Sorulan Sorular
Davamın hangi usule tabi olduğunu nereden anlarım?
Davanın görüldüğü mahkeme türü ve dava konusu belirleyicidir. Mahkemenin dava açıldıktan sonra düzenlediği ilk tutanakta (tensip zaptında) uygulanacak usul genellikle belirtilir.
Boşanma davası hangi usulle görülür?
Boşanma davaları yazılı yargılama usulüne tabidir; dört dilekçe aşaması uygulanır.
Basit yargılama daha mı hızlı sonuçlanır?
Kanun basit yargılamayı daha kısa sürede tamamlanacak şekilde düzenler. Ancak bilirkişi incelemesi ve mahkemenin iş yükü gibi etkenler süreyi uzatabilir.