Yargılamanın İadesi
Kesinleşmiş bir karara karşı artık istinaf veya temyiz yoluna gidilemez. Ancak kararın verilmesinde ağır bir hata veya hile bulunduğu sonradan anlaşılırsa, kanun sınırlı durumlarda yargılamanın yeniden yapılmasına izin verir. Yargılamanın iadesi olağanüstü bir yoldur; yalnızca kanunda sayılan sebeplerle ve kesin süreler içinde başvurulabilir.
Yargılamanın İadesi Sebepleri (HMK m.375)
| Grup | Örnekler |
|---|---|
| Mahkemenin oluşumu | Mahkemenin kanuna uygun oluşturulmaması, davaya bakması yasak olan hâkimin karara katılması, yetkisiz mercinin karar vermesi |
| Temsil | Davanın kanuni temsilci veya yetkili vekil olmadan takip edilmesi |
| Belgeler | Kararı etkileyen bir belgenin elde olmayan sebeplerle sunulamayıp karardan sonra ele geçmesi; karara esas alınan belgenin sahte olduğunun anlaşılması |
| Yalan beyan ve hile | Tanık veya bilirkişinin gerçeğe aykırı beyanının kararı etkilemesi; karşı tarafın hileli davranışıyla kararın elde edilmesi |
| Çelişkili kararlar | Aynı taraflar arasında aynı konuda birbiriyle çelişen kararlar verilmesi |
| İnsan hakları ihlali | Kararın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince veya Anayasa Mahkemesince tespit edilen bir hak ihlaline dayanması |
Sonradan ele geçen belge sebebinde belgenin karar sırasında var olması, sunulamamasının başvurandan kaynaklanmaması ve kararı değiştirebilecek nitelikte olması gerekir. Yeni bir delil bulunması tek başına yeterli değildir.
Süreler (HMK m.377)
- Üç ay: Başvuru, iade sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılmalıdır.
- On yıl: Kural olarak her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren on yıl geçtikten sonra başvuru yapılamaz. Bazı sebepler için kanunda farklı düzenlemeler bulunur.
Süreler kesindir; süresinde yapılmayan talep incelenmeden reddedilir.
Nereye ve Nasıl Başvurulur?
Yargılamanın iadesi talebi, kararı veren mahkemeye bir dava dilekçesi gibi hazırlanan dilekçeyle yapılır. Dilekçede iade sebebi, bu sebebin öğrenildiği tarih ve deliller gösterilir. Mahkeme önce talebin süresinde yapılıp yapılmadığını ve kanundaki bir sebebe dayanıp dayanmadığını inceler. Talep yerinde görülürse dava yeniden görülür ve yeni bir karar verilir.
İcraya Etkisi
Yargılamanın iadesi talebi kesinleşmiş kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, durumun gereklerine göre teminat karşılığında icranın geri bırakılmasına karar verebilir.
Sık Sorulan Sorular
Davayı kaybettikten sonra yeni bir tanık buldum, yargılamanın iadesini isteyebilir miyim?
Hayır. Yeni tanık bulunması yargılamanın iadesi sebebi değildir. Yargılamanın iadesi yalnızca kanunda sayılan sınırlı sebeplerle istenebilir.
Tanığın yalan söylediğini nasıl ispatlarım?
Yalan tanıklık sebebine dayanmak için kural olarak bu durumun ceza yargılamasında tespit edilmiş olması gerekir. Bu nedenle önce savcılığa şikâyette bulunulması gündeme gelir.
Anayasa Mahkemesi hak ihlali kararı verdi, ne yapmalıyım?
İhlal kararının gereğini yerine getirmek için kararı veren mahkemeye yeniden yargılama talebiyle başvurulur. Bu tür başvurularda süreler ihlal kararının kesinleşmesine göre hesaplanır.