Mal Paylaşımı Davasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Boşanma sürecinde en çok karıştırılan konulardan biri mal paylaşımıdır. Eşler çoğu zaman boşanma davası ile mal paylaşımı davasının aynı şey olduğunu düşünür. Oysa boşanma davası evlilik birliğinin sona erdirilmesine; mal paylaşımı davası ise eşler arasındaki mal rejiminin tasfiye edilmesine ilişkindir.

Mal paylaşımı davasında temel mesele, evlilik süresince edinilen malvarlığı değerlerinin hangi eşe ait olduğu, hangi malların edinilmiş mal sayıldığı, hangi malların kişisel mal olduğu ve diğer eşin bu mallar üzerinde alacak hakkı bulunup bulunmadığıdır.

Türk Medeni Kanunu’na göre eşler arasında başka bir mal rejimi seçilmemişse, yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu kural Türk Medeni Kanunu m.202’de düzenlenmiştir. Bu nedenle evlilik içinde alınan malların paylaşımında öncelikle hangi mal rejiminin geçerli olduğu belirlenmelidir.

Mal Paylaşımı Davası Nedir?

Mal paylaşımı davası, boşanma veya evliliğin başka bir sebeple sona ermesi halinde eşler arasındaki mal rejiminin tasfiye edilmesini amaçlayan davadır.

Bu davada mahkeme, eşlerin evlilik süresince edindiği malvarlığı değerlerini inceler. Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, şirket hisseleri, ziynet eşyaları, birikimler, emeklilik ödemeleri, kira gelirleri ve benzeri değerler somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Ancak her mal otomatik olarak ikiye bölünmez. Türk Medeni Kanunu’ndaki sistem, her malın niteliğinin ayrı ayrı belirlenmesini gerektirir. Bir mal edinilmiş mal mı, kişisel mal mı, yoksa karma nitelikte mi; bu ayrım doğru yapılmalıdır.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nedir?

Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk Medeni Kanunu’nda yasal mal rejimi olarak kabul edilmiştir. Eşler evlenirken veya evlilik devam ederken başka bir mal rejimi seçmemişse, kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

Türk Medeni Kanunu m.218’e göre edinilmiş mallara katılma rejimi, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar.

Bu sistemde eşlerin kişisel malları paylaşım dışı kalır. Buna karşılık evlilik süresince emek, çalışma veya gelir karşılığı edinilen mallar üzerinde diğer eşin katılma alacağı doğabilir.

Burada önemli nokta şudur: Malın kimin adına kayıtlı olduğu her zaman tek başına belirleyici değildir. Örneğin evlilik içinde alınan bir taşınmaz yalnızca eşlerden birinin adına kayıtlı olabilir. Ancak bu taşınmaz edinilmiş mal niteliğindeyse diğer eşin bu maldan kaynaklanan alacak hakkı gündeme gelebilir.

Edinilmiş Mal Nedir?

Türk Medeni Kanunu m.219’a göre edinilmiş mal, eşlerden her birinin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.

Bu kapsamda özellikle şu değerler edinilmiş mal sayılabilir:

• Eşlerin çalışmasının karşılığı olan maaş ve ücret gelirleri
• Evlilik içinde alınan ev, arsa, işyeri veya araç
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarından yapılan ödemeler
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
• Kişisel malların gelirleri
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler
• Banka hesaplarında evlilik süresince biriken paralar
• Evlilik içinde elde edilen kira, faiz veya benzeri gelirler

Bu nedenle “mal benim adıma kayıtlı, paylaşılmaz” düşüncesi her zaman doğru değildir. Malın hangi gelirle ve hangi dönemde edinildiği önemlidir.

Kişisel Mal Nedir?

Kişisel mallar, mal paylaşımı hesabında kural olarak paylaşım dışı kalan mallardır. Türk Medeni Kanunu m.220’de kişisel mallar düzenlenmiştir.

Buna göre özellikle şu değerler kişisel mal sayılabilir:

• Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya
• Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan mallar
• Eşlerden birinin sonradan miras yoluyla edindiği mallar
• Eşlerden birinin karşılıksız kazanma yoluyla edindiği mallar
• Manevi tazminat alacakları
• Kişisel malların yerine geçen değerler

Örneğin eşlerden birine ailesinden miras kalan taşınmaz, kural olarak kişisel maldır. Ancak bu taşınmazdan elde edilen kira geliri, somut duruma göre edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle kişisel mal ile kişisel malın geliri birbirinden ayrılmalıdır.

1 Ocak 2002 Tarihi Neden Önemlidir?

Mal paylaşımı davalarında 1 Ocak 2002 tarihi özel önem taşır. Çünkü 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimi olmuştur.

Bu tarihten önceki dönemde, eşler arasında kural olarak mal ayrılığı rejimi geçerliydi. Bu nedenle 1 Ocak 2002’den önce evlenmiş kişiler bakımından malın hangi tarihte alındığı ayrıca incelenmelidir.

Bir taşınmaz 2002’den önce alınmışsa, bu taşınmaz bakımından eski mal rejimi hükümleri ve katkı payı alacağı gündeme gelebilir. 2002’den sonra alınmışsa, kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi hükümleri uygulanabilir.

Bu ayrım, dava dilekçesi hazırlanırken mutlaka dikkate alınmalıdır.

Mal Rejimi Ne Zaman Sona Erer?

Mal paylaşımı hesabında önemli konulardan biri de mal rejiminin hangi tarihte sona erdiğidir.

Türk Medeni Kanunu m.225’e göre mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Boşanma veya evliliğin iptali halinde ise mahkeme boşanmaya karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona ermiş kabul edilir.

Bu nedenle boşanma davasının açıldığı tarih çok önemlidir. Mal paylaşımı hesabında, boşanma davası açıldıktan sonra edinilen mallar kural olarak tasfiye hesabına dahil edilmeyebilir. Ancak boşanma davasından önce edinilen malvarlığı değerleri tasfiye kapsamında değerlendirilebilir.

Mal Paylaşımı Davası Boşanma Davasıyla Birlikte Açılabilir mi?

Mal paylaşımı talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir. Ancak mal rejiminin tasfiyesi bakımından boşanma kararının kesinleşmesi önemlidir.

Uygulamada mal rejiminin tasfiyesi davası boşanma davasından ayrı olarak açılabilir veya boşanma davasıyla bağlantılı şekilde gündeme gelebilir. Fakat mal paylaşımı hesabının yapılabilmesi için boşanma davasının sonucu çoğu zaman beklenir.

Çünkü mal rejiminin tasfiyesi, evliliğin boşanma ile sona erip ermeyeceği sonucuna bağlıdır. Boşanma gerçekleşmeden mal rejiminin boşanma sebebiyle tasfiyesi tamamlanamaz.

Katılma Alacağı Nedir?

Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerden birinin diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde sahip olduğu alacak hakkıdır.

Türk Medeni Kanunu m.231’de artık değer kavramı düzenlenmiştir. Artık değer, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılmasıyla bulunan değerdir.

Türk Medeni Kanunu m.236’ya göre her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Bu hak ayni bir hak değil, kural olarak para alacağı niteliğindedir.

Yani eş, diğer eş adına kayıtlı evin doğrudan yarı tapusunu otomatik olarak almaz. Bunun yerine, koşulları varsa o maldan kaynaklanan katılma alacağını talep eder.

Değer Artış Payı Alacağı Nedir?

Değer artış payı alacağı, eşlerden birinin diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunması halinde gündeme gelebilir.

Türk Medeni Kanunu m.227’ye göre eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkı elde edebilir.

Örneğin bir eş, diğer eş adına kayıtlı taşınmazın peşinatını kendi kişisel malından ödemiş olabilir. Ya da diğer eşin evinin tadilatına önemli bir katkı sağlamış olabilir. Bu durumda somut katkı, ödeme belgeleri ve malın değer artışı birlikte değerlendirilir.

Katılma alacağı ile değer artış payı alacağı birbirine karıştırılmamalıdır. Katılma alacağı edinilmiş mallara katılma rejiminin genel sonucudur. Değer artış payı ise belirli bir mala yapılan somut katkıya dayanır.

Katkı Payı Alacağı Nedir?

Katkı payı alacağı, özellikle 1 Ocak 2002 öncesi dönemde edinilen mallar bakımından önem taşıyabilir. Çünkü bu dönemde yasal rejim olarak mal ayrılığı rejimi uygulanmaktaydı.

Mal ayrılığı rejimi döneminde eşlerden biri, diğer eş adına alınan mala maddi katkı sağlamışsa, katkı payı alacağı talep edebilir. Bu talebin başarılı olabilmesi için katkının ispatı önemlidir.

Bu nedenle malın alınma tarihi, ödeme kaynakları ve tarafların o dönemki ekonomik durumları dikkatle incelenmelidir.

Eklenecek Değerler Nedir?

Mal paylaşımı davasında bazı malvarlığı değerleri artık değer hesabına eklenebilir. Türk Medeni Kanunu m.229’da eklenecek değerler düzenlenmiştir.

Bu maddeye göre eşlerden birinin, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar veya diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler artık değer hesabına eklenebilir.

Bu hükmün amacı, eşlerden birinin boşanma sürecinden hemen önce mal kaçırarak diğer eşin alacak hakkını azaltmasını önlemektir.

Örneğin boşanma ihtimali ortaya çıktığında taşınmazın akrabaya devredilmesi, aracın düşük bedelle satılması veya banka hesabındaki paranın görünürde başka kişilere aktarılması gibi işlemler somut olayın özelliklerine göre incelenebilir.

Denkleştirme Nedir?

Denkleştirme, bir eşin kişisel malı ile edinilmiş malı arasında değer kayması olması halinde gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu m.230’da denkleştirme hükümleri düzenlenmiştir.

Örneğin bir eşin kişisel malı olan miras parasıyla evlilik içinde alınan bir taşınmazın borcu ödenmiş olabilir. Ya da edinilmiş mal gelirleriyle kişisel mala yatırım yapılmış olabilir.

Bu durumda hangi mal grubundan hangi mal grubuna katkı yapıldığı belirlenir ve tasfiye hesabında denkleştirme yapılır.

Denkleştirme, mal paylaşımı davalarının teknik konularından biridir. Bu nedenle banka kayıtları, ödeme dekontları, tapu kayıtları, kredi belgeleri ve malın edinilme tarihi büyük önem taşır.

Ziynet Eşyaları Mal Paylaşımına Dahil midir?

Ziynet eşyaları, mal paylaşımı davalarında ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur. Düğünde takılan altınlar, bilezikler ve diğer ziynetler çoğu zaman boşanma davalarında ayrıca talep edilir.

Ziynet eşyalarının kime ait olduğu, kim tarafından saklandığı, bozdurulup bozdurulmadığı, evlilik birliği içinde harcanıp harcanmadığı ve iade edilip edilmediği somut delillerle değerlendirilir.

Ziynet alacağı, mal rejiminin tasfiyesinden farklı hukuki temellere dayanabilir. Bu nedenle ziynet talebi ile katılma alacağı talebi birbirine karıştırılmamalıdır.

Şirket Hisseleri Mal Paylaşımına Dahil Olur mu?

Evlilik süresince edinilen şirket hisseleri veya ticari işletme değerleri de mal paylaşımı davasında gündeme gelebilir.

Şirket hisselerinin edinilme tarihi, sermaye kaynağı, şirketin değeri, dağıtılmamış kârlar, ticari kayıtlar ve tarafların katkıları ayrı ayrı incelenmelidir.

Şirket hissesinin kişisel mal mı edinilmiş mal mı olduğu, evlilikten önce mi sonra mı edinildiği ve şirketteki değer artışının kaynağı önemlidir.

Bu tür dosyalarda bilirkişi incelemesi yapılması gerekebilir.

Banka Hesapları ve Birikimler Nasıl Değerlendirilir?

Evlilik süresince biriktirilen paralar, banka hesapları, yatırım hesapları ve benzeri finansal değerler edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak hesapta bulunan paranın kaynağı önemlidir. Para maaş, ticari gelir veya kira geliri gibi edinilmiş mal niteliğindeki gelirlerden oluşuyorsa tasfiye hesabına dahil edilebilir. Buna karşılık miras, bağış veya evlilik öncesi birikim gibi kişisel mal niteliğinde bir kaynaktan geliyorsa farklı değerlendirme yapılabilir.

Bu nedenle banka kayıtları ve para hareketleri mal paylaşımı davalarında önemli delillerdendir.

Mal Kaçırma Durumunda Ne Yapılabilir?

Boşanma sürecinde eşlerden birinin taşınmaz, araç, banka hesabı veya şirket hissesi gibi malvarlığı değerlerini devretmesi sık karşılaşılan bir durumdur.

Bu tür işlemler her zaman geçersiz değildir. Ancak diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler varsa Türk Medeni Kanunu m.229 kapsamında eklenecek değer olarak dikkate alınabilir.

Ayrıca somut olayın özelliklerine göre ihtiyati tedbir, tapu kayıtlarının incelenmesi, banka kayıtlarının celbi, araç kayıtlarının sorgulanması veya muvazaa iddiaları gündeme gelebilir.

Bu nedenle mal kaçırma şüphesi bulunan dosyalarda hızlı hareket edilmesi önemlidir.

Mal Paylaşımı Davasında Hangi Deliller Kullanılır?

Mal paylaşımı davalarında deliller büyük önem taşır. Çünkü mahkeme, malların edinilme tarihini, kaynağını, değerini ve tarafların katkılarını delillere göre değerlendirir.

Bu davalarda şu deliller kullanılabilir:

• Tapu kayıtları
• Araç kayıtları
• Banka hesap hareketleri
• Maaş bordroları
• SGK kayıtları
• Vergi kayıtları
• Kredi sözleşmeleri
• Kredi ödeme planları
• Dekontlar
• Faturalar
• Şirket kayıtları
• Ticaret sicili kayıtları
• Bilirkişi incelemesi
• Tanık beyanları
• Miras veya bağış belgeleri
• Ziynet eşyalarına ilişkin fotoğraf ve video kayıtları

Türk Medeni Kanunu m.222’ye göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Ayrıca eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar, paylı mülkiyete tabi sayılabilir. Bu nedenle ispat yükü mal paylaşımı davalarında kritik öneme sahiptir.

Malın Değeri Hangi Tarihe Göre Belirlenir?

Mal paylaşımı davasında malların hangi tarihteki değerinin esas alınacağı teknik bir konudur. Türk Medeni Kanunu’nda edinilmiş malların tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılacağına ilişkin hükümler bulunmaktadır.

Uygulamada malın mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olup olmadığı, o tarihteki niteliği ve tasfiye tarihindeki güncel değeri birlikte değerlendirilir.

Örneğin boşanma davası açıldığı tarihte mevcut olan bir taşınmaz, tasfiye hesabında genellikle karar tarihine yakın rayiç değeri üzerinden değerlendirilebilir. Bu nedenle bilirkişi raporları mal paylaşımı davalarında önemli rol oynar.

Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı Var mı?

Mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan alacaklarda zamanaşımı süresi uygulamada önemli bir tartışma konusu olmuştur. Genel kabul gören yaklaşımda, bu tür alacaklar bakımından boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi dikkate alınmaktadır.

Bu nedenle boşanma kararının kesinleşmesinden sonra mal paylaşımı taleplerinin uzun süre bekletilmemesi gerekir. Her dosyada zamanaşımı değerlendirmesi somut olayın tarihleri dikkate alınarak yapılmalıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakabilir.

Yetkili mahkeme ise somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Boşanma davasının görüldüğü yer, davalının yerleşim yeri veya ilgili özel yetki kuralları değerlendirilmelidir.

Dava açmadan önce görev ve yetki konusunun doğru belirlenmesi, usulden kaynaklanan hak kayıplarının önlenmesi bakımından önemlidir.

Mal Paylaşımı Davasında En Sık Yapılan Hatalar

Mal paylaşımı davalarında sık yapılan hatalardan bazıları şunlardır:

• Boşanma davası ile mal paylaşımı davasını aynı dava sanmak
• Malın kimin adına kayıtlı olduğuna bakarak paylaşım olmayacağını düşünmek
• Kişisel mal ile edinilmiş mal ayrımını yapmamak
• 1 Ocak 2002 öncesi ve sonrası dönemi ayırmamak
• Katılma alacağı, katkı payı ve değer artış payını karıştırmak
• Banka kayıtları ve ödeme belgelerini toplamamak
• Mal kaçırma ihtimalinde geç hareket etmek
• Ziynet eşyası talebi ile mal rejimi tasfiyesini karıştırmak
• Talep sonucunu belirsiz ve eksik yazmak
• Zamanaşımı sürelerini dikkate almamak

Bu hatalar, dava sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Sonuç

Mal paylaşımı davası, boşanma sürecinin en teknik ve en çok hak kaybı yaşanabilen alanlarından biridir. Bu davada malların kimin adına kayıtlı olduğundan çok, ne zaman, hangi kaynakla ve hangi mal rejimi döneminde edinildiği önemlidir.

Türk Medeni Kanunu’na göre eşler arasında başka bir rejim seçilmemişse yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde edinilmiş mallar, kişisel mallar, değer artış payı, denkleştirme, eklenecek değerler ve artık değer hesabı birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle mal paylaşımı davası açılmadan önce tapu, araç, banka, kredi, şirket, miras, bağış ve ziynet belgeleri dikkatle incelenmelidir. Her dosya kendi özel tarihleri, malvarlığı yapısı ve delilleri üzerinden değerlendirilmelidir.