Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk: Kapsam, Süre ve Ücret
2019’dan bu yana, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (Türk Ticaret Kanunu m.5/A). Bu aşama atlanırsa dava, esasa girilmeden usulden reddedilir; bu da zaman ve masraf kaybı demektir.
Bu yazıda zorunlu arabuluculuğun hangi davaları kapsadığını, süreci, ücreti ve toplantıya katılmamanın sonuçlarını özetliyoruz.
Hangi Davalar Kapsamda?
- Ticari işlerden doğan para alacakları (fatura, cari hesap, hizmet bedeli gibi)
- Ticari ilişkiden doğan tazminat talepleri
- Ticari nitelikteki itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları
Davanın ticari sayılması için genellikle iki tarafın da tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmeleriyle ilgili olması gerekir. Kanunda sayılan bazı davalar ise tarafların sıfatına bakılmaksızın ticari dava sayılır.
Arabuluculuk şartı aranmayan durumlar: İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri, icra takipleri ve itirazın kaldırılması talepleri, taraflar arasında tahkim sözleşmesi bulunan uyuşmazlıklar ve konusu para olmayan ticari davalar.
Süreç Adım Adım
- Başvuru: Davada yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna başvurulur. Taraflar sicile kayıtlı bir arabulucu üzerinde de anlaşabilir.
- Süre: Arabulucu süreci, dosya kendisine verildikten sonra altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.
- Zamanaşımı: Arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
- Sonuç: Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi düzenlenir ve bu konularda dava açılamaz. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, süresinde sunulmazsa dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk Ücreti
| Sonuç | Ücreti kim öder? |
|---|---|
| Anlaşma sağlanırsa | Aksi kararlaştırılmadıkça taraflar eşit olarak; ücret tarifeye ve anlaşılan tutara göre belirlenir |
| Anlaşma sağlanamazsa | İki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve sonradan açılan davada yargılama giderlerine dahil edilir |
İlk Toplantıya Katılmamanın Sonucu
Taraflardan biri geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmazsa, arabuluculuk sona erer ve bu durum son tutanağa yazılır. Katılmayan taraf, açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle arabulucunun daveti ciddiye alınmalıdır.
Arabuluculuğa Hazırlık
- Faturalar, sözleşmeler, cari hesap ekstreleri, irsaliyeler ve yazışmalar önceden hazırlanmalıdır.
- Ticari defter kayıtlarının karşılıklı olarak karşılaştırılması çoğu uyuşmazlığı hızla daraltır.
- Kabul edilebilecek asgari uzlaşma tutarı, ödeme vadesi ve teminat gibi konular toplantıdan önce netleştirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
İcra takibine itiraz edilen ticari alacak için de arabulucuya gitmek gerekir mi?
Evet. Ticari nitelikteki itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. İcra mahkemesinde itirazın kaldırılması talebinde ise bu şart aranmaz.
Karşı tarafın adresi bilinmiyorsa arabuluculuk nasıl yapılır?
Arabulucu, taraflara ulaşmak için kayıtlı adres ve iletişim bilgilerini kullanır. Ulaşılamaması hâlinde süreç sona erer ve son tutanak düzenlenir; bu tutanakla dava açılabilir.
Arabuluculukta varılan anlaşma icraya konulabilir mi?
Evet. Anlaşma belgesi, gerekli şerh alınarak ilam niteliğinde belge olarak icra takibine konulabilir.
Sözleşmede tahkim şartı varsa ne olur?
Taraflar arasında geçerli bir tahkim sözleşmesi varsa uyuşmazlık tahkim yoluyla çözülür ve dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.