Mobbing: İşyerinde Psikolojik Taciz
Mobbing, bir çalışanın işyerinde sistematik biçimde yıldırılması, dışlanması veya aşağılanmasıdır. Türk Borçlar Kanunu m.417, işverene işçileri psikolojik ve cinsel tacize karşı koruma yükümlülüğü yükler. Bu yükümlülüğe aykırılık hem sözleşmeyi haklı nedenle feshetme hem de tazminat isteme hakkı doğurur.
Hangi Davranışlar Mobbing Sayılır?
Yargıtay’a göre mobbingden söz edebilmek için davranışların belirli bir süreye yayılmış, sistematik ve kasıtlı olması, çalışanı yıldırmaya veya işten uzaklaştırmaya yönelmesi gerekir. Tek seferlik bir tartışma veya sıradan bir iş gerçekliği mobbing değildir. Örnek davranışlar:
- Sürekli ve haksız eleştiri, başkalarının önünde aşağılama, bağırma
- Hiç iş verilmemesi ya da niteliğine uymayan, anlamsız işler verilmesi
- Toplantılardan, yazışmalardan ve ekip iletişiminden dışlanma
- Gerçekçi olmayan iş yükü ve hedefler, sürekli görev yeri değişikliği
- Kişisel hayat hakkında dedikodu, alay ve tehdit
Mobbing amirden (dikey), eş düzeydeki iş arkadaşlarından (yatay) veya astlardan gelebilir. İş arkadaşlarından gelen mobbingde de, durumu bildiği halde önlem almayan işveren sorumlu olur.
Mobbing Nasıl İspatlanır?
Mobbing çoğu zaman tanıkı az ve kayıt dışı davranışlarla yapıldığından Yargıtay her türlü şüpheden uzak, kesin bir ispat aramaz. Yaşanan olayların mobbing yapıldığına dair yeterince güçlü bir kanı oluşturması yeterli kabul edilir. Bu kanıyı oluşturmak için:
- E-postaları, mesajları ve görev değişikliği yazılarını saklayın
- Yaşanan olayları tarih, saat ve orada bulunanlarla birlikte düzenli olarak not edin
- İnsan kaynaklarına veya yönetime yazılı şikâyette bulunun ve bir kopyasını saklayın
- Sağlığınız etkilendiyse doktora başvurun; psikiyatri ve psikoloji raporları önemli bir delildir
- Olaylara tanık olan iş arkadaşlarını belirleyin
Mobbing Mağdurunun Hakları
| Yol | Açıklama |
|---|---|
| Haklı nedenle fesih | İşçi İş Kanunu m.24/II uyarınca sözleşmeyi derhal feshedebilir ve kıdem tazminatını alabilir. Fesih bildiriminde mobbing gerekçesi açıkça yazılmalıdır. |
| Manevi tazminat | Kişilik haklarının ihlali nedeniyle TBK m.417 ve m.58 uyarınca istenir. |
| Maddi tazminat | Tedavi giderleri ve sağlık nedeniyle çalışamama gibi kayıplar istenebilir. |
| Şikâyet ve ceza yolu | Hakaret, tehdit, cinsel taciz gibi suç oluşturan davranışlar için savcılığa şikâyette bulunulabilir. |
| İdari başvuru | ALO 170 hattı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teştiş Kurulu’na başvurulabilir. |
Haklı nedenle fesihte işçi ihbar tazminatı alamaz; çünkü sözleşmeyi sona erdiren kendisidir. Ancak kullanılmayan yıllık izin, ödenmemiş ücret ve fazla mesai gibi diğer alacakları da ayrıca istenebilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Süreler
İş Kanunu’na göre haklı nedenle fesih hakkı, olayı öğrenmeden itibaren 6 iş günü içinde kullanılmalıdır. Mobbing süregelen bir durum olduğundan bu sürenin son eylemden itibaren değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir; yine de fesih kararı verildikten sonra bildirimin geciktirilmemesi önemlidir.
Mobbing nedeniyle tazminat talebinde de dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Zaman geçtikçe tanıklara ulaşmak ve kayıtları bulmak zorlaştığından hakların gecikmeden aranması önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Amirim bir kez herkesin önünde hakaret etti, bu mobbing mi?
Tek seferlik bir olay kural olarak mobbing sayılmaz. Ancak şerefe dokunan sözler tek başına da İş Kanunu m.24/II-b uyarınca haklı fesih nedeni olabilir ve suç oluşturabilir.
Mobbing yüzünden istifa edersem kıdem tazminatı alır mıyım?
Fesih bildiriminde mobbing gerekçesi açıkça yazılır ve bu gerekçe ispatlanırsa evet. Gerekçe yazmadan verilen “istifa ediyorum” dilekçesi, kıdem tazminatı talebini zorlaştırır.
Kamu görevlisiyim, ne yapabilirim?
Kamu görevlileri için yol farklıdır: kuruma yazılı başvuru, disiplin sürecinin işletilmesinin istenmesi ve gerekirse idareye karşı tam yargı davası açılması gündeme gelir.