Dava Şartları ve Zorunlu Arabuluculuk
Mahkemenin bir davanın esasına girebilmesi için kanunun aradığı bazı şartların bulunması gerekir. Bunlara dava şartları denir. Dava şartı eksikse mahkeme haksız olup olmadığınıza bakmadan davayı usulden reddeder.
Uygulamada en sık karşılaşılan dava şartı, dava açmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğudur. 2018’den bu yana adım adım genişleyen bu zorunluluk bugün iş, ticaret, tüketici, kira ve komşuluk uyuşmazlıklarının büyük kısmını kapsıyor.
Zorunlu Arabuluculuk Hangi Davalarda?
| Uyuşmazlık | Dayanak | Not |
|---|---|---|
| İşçi ve işveren alacak ve tazminatları, işe iade | 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 | İş kazası ve meslek hastalığı tazminatları hariç |
| Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar | TTK m.5/A | Çek ve senetten doğan bazı davalar ile tedbir talepleri kapsam dışı olabilir |
| Tüketici uyuşmazlıkları | 6502 sayılı Kanun m.73/A | Hakem heyeti sınırının altındaki uyuşmazlıklarda önce hakem heyetine gidilir |
| Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar | 6325 sayılı Kanun m.18/B | Kira tespiti, kira alacağı ve tahliye davaları dahil; icra yoluyla tahliye kapsam dışı |
| Ortaklığın giderilmesi, taşınır ve taşınmaz paylaşımı | 6325 sayılı Kanun m.18/B | 1 Eylül 2023’ten itibaren |
| Kat mülkiyeti uyuşmazlıkları | 6325 sayılı Kanun m.18/B | Aidat, ortak alan kullanımı gibi |
| Komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklar | 6325 sayılı Kanun m.18/B | Gürültü, duman, sınır taşması gibi |
Aile hukuku davaları, ceza davaları, idari davalar ve ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki koruma talepleri zorunlu arabuluculuğa tabi değildir.
Arabuluculuk Dava Şartı Nasıl İşler?
- Başvuru: Adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro bir arabulucu görevlendirir; görüşmeler genellikle birkaç hafta içinde sonuçlanır.
- Anlaşma olursa: Anlaşma tutanağı düzenlenir ve anlaşılan konularda dava açılamaz.
- Anlaşma olmazsa: Arabulucu son tutanağı düzenler. Dava dilekçesine bu tutanağın aslı veya arabulucunun onayladığı bir örneği eklenir.
- Tutanak eklenmezse: Mahkeme davacıya bir haftalık kesin süre verir; tutanak sunulmazsa dava usulden reddedilir.
- Hiç başvurulmamışsa: Arabulucuya gidilmeden dava açıldığı anlaşılırsa dava, başka bir işlem yapılmadan usulden reddedilir.
Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. İş hukukundaki süreç ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
HMK’ya Göre Dava Şartları
HMK m.114, tüm hukuk davaları için geçerli dava şartlarını sayar. Başlıcaları şunlardır:
- Yargı yolunun caiz olması; örneğin idari işlemlere karşı hukuk mahkemesinde dava açılamaz
- Mahkemenin görevli, kesin yetki varsa yetkili olması
- Tarafların gerçekte var olması, taraf ve dava ehliyetine sahip olması
- Davayı avukat açıyorsa geçerli bir vekâletnamenin bulunması
- Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması
- Aynı davanın daha önce açılmamış olması (derdestlik)
- Aynı konuda kesinleşmiş bir hükmün bulunmaması (kesin hüküm)
Bunlara ek olarak özel kanunlar da dava şartı koyabilir. Örneğin trafik kazası nedeniyle sigorta şirketine karşı dava açmadan önce şirkete yazılı başvuru yapılması gerekir.
Dava Şartı Eksikse Ne Olur?
Mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden inceler. Eksiklik giderilebilir nitelikteyse, örneğin vekâletname eksikse, mahkeme kesin süre verir. Süre içinde giderilmezse veya eksiklik giderilemeyecek türdense dava usulden reddedilir (HMK m.115). Usulden ret kararı, şart sonradan sağlandığında yeniden dava açılmasına engel olmaz; ancak bu arada yargılama giderleri ve zaman kaybedilmiş olur.
Sık Sorulan Sorular
Arabuluculuk ücretli mi?
Anlaşma sağlanamazsa ilk iki saatlik görüşme ücreti devlet tarafından karşılanır ve sonradan yargılama giderlerine eklenir. Anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir.
Karşı taraf arabuluculuğa gelmezse dava açabilir miyim?
Evet. Süreç son tutanakla sona erer ve dava açılabilir. Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir.
Boşanma davasında arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. Aile hukukundan doğan davalar zorunlu arabuluculuğa tabi değildir.