Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Borcum Olmadığını Nasıl İspatlarım?
Borçlu olmadığınız bir alacak için icra takibi başlatıldıysa, ödeme emrine itiraz süresini kaçırdıysanız veya henüz takip yapılmadan borçlu olmadığınızı kesinleştirmek istiyorsanız menfi tespit davası açabilirsiniz. Borcu icra baskısı altında ödemek zorunda kaldıysanız ise paranızı istirdat davasıyla geri isteyebilirsiniz.
Menfi Tespit Davası Ne Zaman Açılır?
Menfi tespit davası, icra takibinden önce veya sonra açılabilir. Uygulamada en sık şu durumlarda gündeme gelir:
- İmzası size ait olmayan bir senede dayanılarak takip yapılması
- Ödediğiniz bir borcun yeniden takibe konulması
- Kimliğiniz kullanılarak açılan hat, kredi veya abonelik nedeniyle takip yapılması
- Senedin teminat olarak verildiği hâlde karşılıksız olarak takibe konulması
Takipten Önce ve Sonra Farkı
| Konu | Takipten önce açılan dava | Takipten sonra açılan dava |
|---|---|---|
| Tedbir | Mahkeme ihtiyati tedbirle takip yapılmasını önleyebilir | Takip durmaz; mahkeme, icra dosyasındaki paranın alacaklıya ödenmemesine karar verebilir |
| Teminat | Mahkemenin takdirine bağlıdır | Alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat istenir |
Takipten sonra açılan davada tedbir kararı haciz işlemlerini durdurmaz; yalnızca tahsil edilen paranın dava sonuna kadar alacaklıya verilmemesini sağlar.
Kötüniyet Tazminatı
- Dava borçlu lehine sonuçlanırsa: Takip haksız ve kötüniyetli ise alacaklı, borçlunun isteği üzerine alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
- Dava borçlu aleyhine sonuçlanırsa: Tedbir nedeniyle alacağın tahsili gecikmişse borçlu, alacaklıya alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminat öder.
İstirdat Davası: Ödenen Parayı Geri Almak
Borcu olmadığı hâlde icra takibi nedeniyle ödeme yapmak zorunda kalan kişi, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açarak parasını geri isteyebilir. Takip sırasında açılmış bir menfi tespit davası varsa ve para bu süreçte ödenmişse, dava istirdat davası olarak devam eder.
Hangi Mahkemede Açılır?
Görevli mahkeme borcun niteliğine göre belirlenir: borç ticari nitelikteyse asliye ticaret, tüketici işlemine dayanıyorsa tüketici, iş ilişkisinden doğuyorsa iş mahkemesi, diğer hâllerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Uyuşmazlığın türüne göre dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu olabilir; örneğin ticari uyuşmazlıklardan doğan menfi tespit davalarında arabuluculuk aranmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Ödeme emrine itiraz mı etmeliyim, menfi tespit davası mı açmalıyım?
İtiraz süresi içindeyseniz önce ödeme emrine itiraz etmek takibi durdurduğu için genellikle daha etkilidir. İtiraz süresini kaçırdıysanız veya borcun hiç doğmadığını kesin olarak tespit ettirmek istiyorsanız menfi tespit davası açılır.
Senetteki imza benim değil, ne yapmalıyım?
Kambiyo senedine dayalı takipte imzaya itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılır. Bu süre kaçırıldıysa menfi tespit davasında imzanın size ait olmadığı bilirkişi incelemesiyle ispatlanabilir.
Dava sürerken maaşıma haciz konulur mu?
Takipten sonra açılan menfi tespit davası takibi durdurmadığından haciz yapılabilir. Mahkeme teminat karşılığında tedbir verirse kesilen tutarlar alacaklıya ödenmez ve dava sonunda size iade edilebilir.