İşçi Alacaklarında Zorunlu Arabuluculuk
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 2018’den bu yana işçi ve işveren alacaklarına ilişkin davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucuya gitmeden doğrudan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu nedenle kıdem, ihbar, fazla mesai gibi alacakları olan işçinin ilk adımı arabuluculuk başvurusudur.
Hangi Taleplerde Arabuluculuk Zorunlu?
| Arabuluculuk zorunlu | Arabuluculuk zorunlu değil |
|---|---|
| Kıdem ve ihbar tazminatı | İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları |
| Ücret, fazla mesai, hafta tatili, bayram ve genel tatil alacakları | Hizmet tespit davası |
| Kullanılmayan yıllık izin ücreti | İş kazası ve meslek hastalığı ile ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları |
| Kötüniyet ve eşit davranmama tazminatı, işe iade talebi | Sigortalılık ve SGK işlemlerine itiraz davaları |
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna yapılır. Başvuru büroya giderek ya da UYAP üzerinden elektronik olarak yapılabilir. Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir ve arabulucu tarafları toplantıya davet eder.
Başvuruda işverenin unvanı ve adresi ile talep edilen alacak kalemlerinin belirtilmesi yeterlidir. Arabuluculuk görüşmelerine işçi kendisi de katılabilir, avukatıyla da katılabilir.
Süreler
- Arabuluculuk süresi: Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla 1 hafta uzatılabilir.
- Zamanaşımı: Başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
- İşe iade: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu süreler kaçırılırsa işe iade hakkı kaybedilir.
İlk Toplantıya Katılmamanın Sonucu
Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf, daha sonra açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu kural hem işçi hem işveren için geçerlidir.
Anlaşma Tutanağı ve Dikkat Edilecekler
Görüşmeler sonunda taraflar anlaşırsa anlaşma tutanağı düzenlenir. Tutanağı taraflar, avukatları ve arabulucu birlikte imzalarsa, tutanak ayrıca onay gerekmeden mahkeme kararı gibi icraya konulabilir. Anlaşılan konular hakkında daha sonra dava açılamaz.
- Anlaşılan her alacak kalemi ve tutarı tutanakta ayrı ayrı yazılmalıdır.
- Ödeme tarihi ve ödemenin yapılmaması halinde uygulanacak faiz açıkça belirtilmelidir.
- “Başkaca hiçbir alacağım yoktur” gibi genel ifadeler kabul edilmeden önce, dışarıda kalan alacaklar olup olmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.
- Kısmi anlaşma mümkündür: Örneğin kıdem tazminatında anlaşılıp fazla mesai için dava yoluna gidilebilir.
Arabuluculuk Ücreti
Anlaşma sağlanamazsa ilk iki saatlik görüşmenin ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve daha sonra yargılama giderlerine eklenir. Anlaşma sağlanırsa arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak karşılanır.
Sık Sorulan Sorular
İşveren arabuluculuğa gelmezse ne olur?
Süreç anlaşmama tutanağıyla sona erer ve işçi dava açabilir. Mazeretsiz katılmayan işveren, davada yargılama giderlerinden sorumlu tutulur.
Arabuluculukta teklif edilen tutarı kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Arabulucu karar vermez, tarafları anlaşmaya teşvik eder. Teklif kabul edilmezse dava yolu açıktır.
İş kazası tazminatı için de arabulucuya gitmem gerekir mi?
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları zorunlu arabuluculuğun dışındadır.