Vasiyetname Türleri ve Vasiyetnamenin İptali Davası
Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra mal varlığının nasıl paylaşılacağını kanunun sınırları içinde belirlediği tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Vasiyetnamenin geçerli olması için kanunda sayılan biçimlerden birine uygun yapılması gerekir; biçime aykırı veya ehliyetsiz bir kişi tarafından yapılan vasiyetname iptal davasına konu olabilir.
Kimler Vasiyetname Yapabilir?
Ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş herkes vasiyetname yapabilir. Vasiyetname her zaman aynı biçimlerden biriyle yapılan yeni bir vasiyetnameyle veya belgenin yok edilmesiyle geri alınabilir.
Vasiyetname Türleri
| Tür | Nasıl yapılır? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Resmî vasiyetname | Noter, sulh hakimi veya kanunla yetkili kılınan bir görevli tarafından, iki tanığın katılımıyla düzenlenir | Tanıkların okur yazar olması ve vasiyetçinin eşi veya yakın hısımlarından olmaması gerekir |
| El yazılı vasiyetname | Baştan sona vasiyetçinin el yazısıyla yazılır, yıl, ay ve gün belirtilerek imzalanır | Bilgisayar çıktısı veya başkasının yazdığı metin geçersizdir; notere veya sulh hakimine bırakılabilir |
| Sözlü vasiyetname | Ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, savaş veya salgın gibi olağanüstü durumlarda iki tanığa beyan edilir | Vasiyetçi diğer biçimlerde vasiyetname yapabilecek duruma geldikten sonra bir ay geçerse hükümsüz olur |
Uygulamada en güvenli yol noterde düzenlenen resmî vasiyetnamedir. El yazılı vasiyetnamede tarih eksikliği veya metnin bir bölümünün başkası tarafından yazılması iptal sebebi olabilir.
Vasiyetnamenin Açılması
Ölümden sonra bulunan vasiyetname, geçersiz görülse bile derhal sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir. Vasiyetname, ölümden itibaren bir ay içinde sulh hakimi tarafından açılır, ilgililere okunur ve birer örneği tebliğ edilir. Yasal mirasçılar ve önceki tasarruflarla lehine hak tanınmış kişiler, tebliğden itibaren bir ay içinde atanmış mirasçılara mirasçılık belgesi verilmesine itiraz edebilir. Bu itiraz vasiyetnamenin iptali anlamına gelmez; iptal için ayrıca dava açılmalıdır.
İptal Sebepleri
Vasiyetnamenin iptali aşağıdaki sebeplerle istenebilir:
- Ehliyetsizlik: Vasiyetçinin vasiyetnameyi yaptığı sırada ayırt etme gücüne sahip olmaması. İleri yaş, demans veya ağır hastalık durumlarında sık ileri sürülür; sağlık kayıtları ve Adli Tıp raporu belirleyici olur.
- İrade sakatlığı: Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılması.
- Hukuka veya ahlaka aykırılık: Vasiyetnamenin içeriğinin veya koşulunun hukuka ya da ahlaka aykırı olması.
- Biçime aykırılık: Kanunda sayılan biçim şartlarına uyulmaması.
Dava Süresi
İptal davası, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle dava hakkı düşer. Vasiyetnamenin geçersizliği, savunma yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Dava, miras bırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde, vasiyetnameden yararlanan kişilere karşı açılır.
İptal Davası ile Tenkis Davası Arasındaki Fark
Vasiyetname geçerli olsa bile mirasçıların saklı paylarını ihlal edebilir. Bu durumda iptal değil, tenkis davası açılır. İptal davası kabul edilirse vasiyetname tamamen veya kısmen hükümsüz hâle gelir; tenkis davasında ise vasiyetname ayakta kalır, yalnızca saklı payı aşan kısım indirilir. Bu iki dava birlikte, biri asıl diğeri terditli olarak açılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Bilgisayarda yazıp imzaladığım vasiyetname geçerli mi?
Hayır. El yazılı vasiyetnamenin baştan sona vasiyetçinin kendi el yazısıyla yazılması gerekir. Bilgisayar çıktısının geçerli olması için noterde resmî vasiyetname biçiminde düzenlenmesi gerekir.
Vasiyetnameyle tüm malımı tek bir çocuğuma bırakabilir miyim?
Vasiyetname yapılabilir; ancak diğer çocuklarınızın ve eşinizin saklı payları vardır. Saklı payı ihlal edilen mirasçılar tenkis davası açarak paylarını isteyebilir.
Vasiyetname yaptığı sırada babamın demansı vardı. Ne yapabilirim?
Vasiyetnamenin ehliyetsizlik nedeniyle iptali için dava açabilirsiniz. Mahkeme hastane kayıtlarını, tanık beyanlarını ve Adli Tıp raporunu değerlendirir. Süre, iptal sebebini öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıldır.
Noterdeki vasiyetname de iptal edilebilir mi?
Evet. Resmî vasiyetname biçim bakımından güvenlidir; ancak ehliyetsizlik veya irade sakatlığı gibi sebeplerle iptali istenebilir.