Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat): Sebepler, Şekil ve İtiraz
Miras bırakan, mal varlığının saklı pay dışında kalan kısmı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Saklı pay sahibi mirasçıları ise ancak kanunda sayılan ağır sebeplerle mirasçılıktan çıkarabilir. Mirasçılıktan çıkarma, halk arasında “mirastan men” olarak da bilinir ve sonuçları ağır olduğu için sıkı şartlara bağlanmıştır.
Kimler Mirasçılıktan Çıkarılır?
Saklı pay sahibi mirasçılar alt soy (çocuklar ve torunlar), anne-baba ve sağ kalan eştir. Kardeşlerin saklı payı yoktur; miras bırakan kardeşlerini miras dışı bırakmak için mirasçılıktan çıkarmaya gerek duymadan mal varlığını vasiyetnameyle başkalarına bırakabilir.
Çıkarma Sebepleri
Kanun yalnızca iki sebep öngörür:
- Mirasçının miras bırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi.
- Mirasçının miras bırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi.
Bu sebepler dar yorumlanır. Bir çocuğun anne veya babasını uzun süre aramamış olması tek başına yeterli sayılmayabilir; muhtaç durumdaki ebeveynin bakımından kaçınma, ağır saldırı veya kasten zarar verme gibi somut ve ağır olaylar aranır.
Nasıl Yapılır?
Mirasçılıktan çıkarma ancak vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi bir ölüme bağlı tasarrufla yapılabilir. Tasarrufta çıkarma sebebinin açıkça belirtilmesi şarttır. Sebebin olay ve tarih gösterilerek somut biçimde yazılması, ileride çıkabilecek davada ispatı kolaylaştırır. Miras bırakan sağken bu tasarrufu her zaman geri alabilir.
Çıkarmanın Sonuçları
- Çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz.
- Miras bırakan aksini belirtmedikçe çıkarılanın payı, miras bırakandan önce ölmüş gibi onun alt soyuna geçer. Alt soyun saklı payı korunur.
- Çıkarılanın alt soyu yoksa pay, miras bırakanın diğer yasal mirasçılarına kalır.
Borca Batık Mirasçının Kısmen Çıkarılması
Miras bırakan, hakkında borcunu ödeyemediğine dair aciz belgesi bulunan alt soyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Bu yarının çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına bırakılması zorunludur. Amaç, mirasın alacaklılara gitmesini önleyip aile içinde kalmasını sağlamaktır. Miras açıldığında aciz belgesi geçerliliğini yitirmişse veya borcun miktarı mirasçının payının yarısını aşmıyorsa çıkarılanın istemiyle bu çıkarma iptal edilir.
Mirasçılıktan Çıkarmaya İtiraz
Çıkarılan mirasçı, miras bırakanın ölümünden sonra çıkarma sebebinin gerçeğe uymadığını ileri sürerek dava açabilir. Bu davanın önemli kuralları:
- İspat yükü: Çıkarma sebebinin doğruluğunu ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına aittir.
- Sebep ispatlanamazsa veya hiç belirtilmemişse: Tasarruf, çıkarılanın saklı payı dışında geçerli kalır; çıkarılan kişi saklı payını alır. Miras bırakan çıkarma sebebi hakkında açık bir yanılgıya düşmüşse çıkarma tamamen geçersiz olur.
- Süre: Dava, tasarrufu ve hakkının ihlal edildiğini öğrenmeden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu süre, vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıllık üst sınırla birlikte uygulanır.
- Mahkeme: Dava, miras bırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Mirasçılıktan Çıkarma ile Mirastan Yoksunluk Farkı
Mirasçılıktan çıkarma miras bırakanın iradesine bağlıdır. Mirastan yoksunluk ise kanundan doğar: miras bırakanı kasten öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden, miras bırakanı vasiyetname yapmaktan veya geri almaktan hile ya da zorla alıkoyan veya vasiyetnameyi yok eden kişi, ayrıca bir tasarrufa gerek olmadan mirasçı olamaz. Miras bırakan affederse yoksunluk ortadan kalkar.
Sık Sorulan Sorular
Yıllardır beni arayıp sormayan çocuğumu mirastan çıkarabilir miyim?
Yalnızca arayıp sormamak çoğu zaman yeterli sayılmaz. Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde ihlal edildiğini gösteren somut olaylar gerekir. Sebep ispatlanamazsa çocuğunuz saklı payını alabilir.
Mirastan çıkarılan çocuğumun çocukları mirasçı olur mu?
Evet. Siz aksini belirtmedikçe çıkarılan çocuğunuzun payı onun çocuklarına geçer.
Mirasçılıktan çıkarma noterde mi yapılmalı?
Kanun, vasiyetnamenin biçimlerinden herhangi birini yeterli sayar. Ancak ileride çıkacak tartışmalar düşünüldüğünde noterde düzenlenen resmî vasiyetname daha güvenlidir.
Babam sağken beni mirastan çıkardığını öğrendim. Dava açabilir miyim?
Hayır. Miras bırakan sağken tasarrufunu değiştirebileceği için dava ancak ölümden sonra açılabilir.