Babalık Davası ve Soybağının Reddi: Süreler, DNA Testi ve Sonuçları
Çocuk ile anne arasındaki soybağı doğumla kurulur. Baba ile soybağı ise annenin evli olup olmamasına göre farklı yollarla kurulur: evlilik içinde doğan çocuk kocanın çocuğu sayılır; evlilik dışında doğan çocuk için soybağı babalığın tanınması veya babalık davasıyla kurulur. Gerçeğe uymayan bir soybağı ise soybağının reddi davasıyla ortadan kaldırılır.
Tanıma: Dava Açmadan Soybağı Kurmak
Baba çocuğu kendi isteğiyle tanımak istiyorsa dava açmaya gerek yoktur. Tanıma; nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, noterde resmî senetle ya da vasiyetnameyle yapılabilir. Tanıma, çocuğun başka bir erkekle soybağı bulunmuyorsa mümkündür.
Babalık Davası
Baba çocuğu tanımazsa anne ve çocuk, çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece kurulmasını isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır ve Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. Dava çocuk doğmadan önce de açılabilir.
| Davacı | Dava süresi |
|---|---|
| Anne | Doğumdan itibaren 1 yıl |
| Çocuk | Süre sınırı yok (Anayasa Mahkemesi çocuk için öngörülen süreyi iptal etti) |
| Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa | Bu soybağının ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıl |
Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, süre geçtikten sonra da sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde dava açılabilir.
DNA Testi Zorunlu mu?
Soybağı davalarında mahkeme genellikle DNA incelemesi yaptırır. Herkes, soybağının tespiti için gerekli olması ve sağlık açısından tehlike oluşturmaması şartıyla kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmadan teste gelmeyen kişi zorla getirilebilir; mahkeme bu kaçınmayı o kişinin aleyhine değerlendirebilir. Baba ölmüşse inceleme, yakın akrabalardan alınacak örneklerle yapılabilir.
Babalık Davasının Sonuçları
Babalık hükmüyle çocuk ile baba arasındaki soybağı doğumdan itibaren kurulmuş olur. Bunun sonuçları:
- Çocuk babasının yasal mirasçısı olur.
- Baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katlanmakla yükümlü olur; dava ile birlikte iştirak nafakası istenebilir.
- Anne, doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri babadan isteyebilir.
- Evlilik dışında doğan çocuğun velayeti kural olarak annededir. Mahkeme çocuğun yararına göre velayeti babaya da verebilir.
Soybağının Reddi Davası
Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğan çocuğun babası koca sayılır. Bu karine gerçeğe uymuyorsa soybağının reddi davası açılır.
- Koca: Doğumu ve baba olmadığını veya gebelik döneminde anneye başka birinin yaklaştığını öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açar. Kanundaki “her hâlde doğumdan itibaren 5 yıl” sınırı Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.
- Çocuk: Ergin olmasından itibaren 1 yıl içinde dava açabilir.
- Anne: Anayasa Mahkemesinin 2023 tarihli kararıyla annenin de soybağının reddi davası açabilmesinin önü açılmıştır.
Koca davayı anneye ve çocuğa karşı; çocuk ise anneye ve kocaya karşı açar. Annenin ve çocuğun menfaatleri çatıştığı için davada çocuğu temsil etmek üzere kayyım atanır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalkmasından itibaren işlemeye başlar.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Soybağı davaları aile mahkemesinde görülür. Dava, taraflardan birinin dava veya doğum tarihindeki yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Davada süreler hak düşürücü niteliktedir ve mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
Sık Sorulan Sorular
Nüfusta başka biri baba olarak görünüyorsa babalık davası açılabilir mi?
Önce mevcut soybağının reddi davasıyla ortadan kaldırılması gerekir. Bu soybağı kaldırıldıktan sonra gerçek babaya karşı babalık davası açılabilir veya baba çocuğu tanıyabilir.
Yetişkin biri olarak babalık davası açabilir miyim?
Evet. Anayasa Mahkemesi çocuk için öngörülen dava süresini iptal ettiğinden, çocuk babalık davasını yaşı ne olursa olsun açabilir.
Baba DNA testine gelmezse ne olur?
Mahkeme haklı bir sebep olmadan teste gelmeyen kişinin zorla getirilmesine karar verebilir ve teste katlanmamasını onun aleyhine değerlendirebilir.
Babalık davasıyla çocuğun soyadı da değişir mi?
Soyadı, velayetin kimde olduğuna ve mahkeme kararına göre belirlenir. Velayet annede kalırsa çocuk kural olarak annenin soyadını taşır; farklı bir soyadı isteniyorsa ayrıca dava açılması gerekebilir.