Nafakanın Kaldırılması ve Azaltılması Davası
Boşanma kararıyla bağlanan nafaka, koşullar değişmedikçe ödenmeye devam eder. Ancak tarafların hayatı zamanla değişir: nafaka alan taraf yeniden evlenebilir, işe girebilir; nafaka ödeyen taraf emekli olabilir veya gelirini kaybedebilir. Kanun bu durumlar için nafakanın kendiliğinden sona ermesini, mahkeme kararıyla kaldırılmasını veya azaltılmasını öngörür.
Hangi Nafakalar Değiştirilebilir?
| Nafaka türü | Ne zaman ödenir? | Nasıl sona erer? |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Boşanma davası süresince | Boşanma kararının kesinleşmesiyle; yerine yoksulluk veya iştirak nafakası gelebilir |
| Yoksulluk nafakası | Boşanmadan sonra, yoksullaşacak eşe | Yeniden evlenme, ölüm veya mahkeme kararıyla |
| İştirak nafakası | Velayeti kendisinde olmayan ebeveynden çocuk için | Çocuğun ergin olmasıyla veya mahkeme kararıyla |
| Yardım nafakası | Yoksulluğa düşecek alt soy, üst soy ve kardeşlere | Mahkeme kararıyla |
Nafakanın Kendiliğinden Kalktığı Durumlar
Yoksulluk nafakası, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Bu durumlarda ayrıca dava açılması gerekmez. Nafaka icra takibine konulmuşsa evlilik veya ölüm kaydını gösteren belgeyle icra dairesine başvurulabilir; alacaklı takibe devam ederse icra mahkemesinde şikâyet yoluna gidilebilir.
Mahkeme Kararıyla Kaldırılması
Kanun üç durumda yoksulluk nafakasının mahkeme kararıyla kaldırılmasını öngörür:
- Evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşamak: Nafaka alan eşin resmî nikah kıymadan bir başkasıyla sürekli ve evlilik birliğine benzer bir birliktelik sürdürmesi. Tek seferlik görüşmeler yeterli sayılmaz; aynı evde yaşama, ortak hayat ve süreklilik aranır.
- Yoksulluğun ortadan kalkması: Nafaka alan eşin düzenli ve yeterli bir gelir elde etmesi, miras kalması veya mal varlığının artması.
- Haysiyetsiz hayat sürmek: Toplumun genel ahlak anlayışına aykırı, sürekli nitelikteki davranışlar. Bu sebep dar yorumlanır.
Bu sebeplerin ispatı davacıya aittir. Tanık beyanları, adres ve SGK kayıtları, banka hareketleri ve sosyal medya paylaşımları sık kullanılan delillerdir.
Nafakanın Azaltılması
Tarafların mali durumu değişir veya hakkaniyet gerektirirse mahkeme nafakayı azaltabilir. Örneğin nafaka yükümlüsünün emekli olması, işini kaybetmesi, ağır bir hastalık nedeniyle gelirinin düşmesi veya yeni evliliğinden bakımla yükümlü olduğu çocuklarının olması azaltma sebebi olabilir. Mahkeme, gelir düşüşünün gerçek olup olmadığını ve yükümlünün bu sonuca kendi isteğiyle yol açıp açmadığını da değerlendirir. Nafaka alan tarafın gelirinin artıp ihtiyacının azalması da azaltma sebebidir.
İştirak Nafakası Ne Zaman Sona Erer?
İştirak nafakası çocuk ergin olduğunda kendiliğinden sona erer. Çocuğun eğitimi devam ediyorsa, ergin olan çocuk anne ve babasından eğitimi tamamlanana kadar makul bir katkıyı kendisi dava açarak isteyebilir. Velayet diğer ebeveyne geçerse iştirak nafakası yükümlülüğü de değişir; bu durumda velayetin değiştirilmesi davasıyla birlikte nafakanın kaldırılması istenebilir.
Süresiz Nafaka Kararı: Ne Değişti?
Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla (E.2025/156, K.2026/131) Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti. Karar 30 Eylül 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı; iptal hükmü dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek.
Bu kararla ilgili bilinmesi gerekenler:
- İptal kararları geriye yürümez. Kesinleşmiş nafaka kararları bu kararla kendiliğinden sona ermez; ödeme yükümlülüğü devam eder.
- Nafakaya süre sınırı getirecek yeni bir yasal düzenleme henüz yapılmadı. Bu konuda kamuoyuna yansıyan taslaklar kanunlaşmadıkça uygulanmaz.
- Bugün mevcut bir nafakanın kaldırılması veya azaltılması için yukarıda sayılan sebeplerden birinin ispatı gerekir.
Dava Nerede ve Nasıl Açılır?
Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası aile mahkemesinde, aile mahkemesi olmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu dava için arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur. Dilekçede değişen durum açıkça anlatılmalı ve deliller gösterilmelidir.
Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmeden yerine getirilemez. Bu nedenle dava sürerken ve karar kesinleşinceye kadar nafaka ödemesine devam edilmesi gerekir. Ödenmeyen nafaka için icra takibi yapılabilir ve tazyik hapsi istenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Eski eşim evlenmeden biriyle yaşıyor, nafakayı kaldırabilir miyim?
Birlikteliğin sürekli olduğu ve evlilik birliğine benzer şekilde sürdürüldüğü ispat edilirse nafakanın kaldırılması istenebilir. Aynı adreste yaşama, komşu ve tanık beyanları ile ortak yaşamı gösteren paylaşımlar önemli delillerdir.
Eski eşim işe girdi, nafaka kendiliğinden kalkar mı?
Hayır, mahkeme kararı gerekir. Mahkeme, elde edilen gelirin düzenli ve yeterli olup olmadığını tarafların ekonomik ve sosyal durumuyla birlikte değerlendirir. Asgari ücret düzeyindeki gelir her zaman yoksulluğu ortadan kaldırmış sayılmaz.
Anayasa Mahkemesi kararından sonra nafaka ödemeyi bırakabilir miyim?
Hayır. İptal 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek ve geriye yürümeyecek. Mevcut nafaka, mahkeme kararıyla kaldırılana veya kanunda öngörülen bir sebeple sona erene kadar ödenmelidir.
Emekli oldum, nafaka miktarını düşürebilir miyim?
Emeklilikle gelirinizde önemli bir azalma olduysa nafakanın azaltılması davası açabilirsiniz. Mahkeme yeni gelirinizi, giderlerinizi ve nafaka alan tarafın ihtiyacını birlikte değerlendirir.