Kamulaştırmasız El Atma Davası: Fiili ve Hukuki El Atma
İdare bir taşınmazı kamu hizmetinde kullanmak istiyorsa önce kamulaştırmalı ve bedelini ödemelidir. Uygulamada ise bazen tarlanın içinden yol geçirildiği, arsaya su deposu yapıldığı veya taşınmazın imar planında park alanına ayrılıp yıllarca kamulaştırılmadığı görülür. Bu durumlar kamulaştırmasız el atma olarak adlandırılır ve malike tazminat hakkı verir.
Fiili El Atma ile Hukuki El Atma
| Konu | Fiili el atma | Hukuki el atma |
|---|---|---|
| Ne olur? | İdare taşınmaza fiilen girer; yol, kanal, okul, depo gibi bir tesis yapar | Taşınmaz imar planında yol, park, okul gibi kamu alanına ayrılır ve uzun süre kamulaştırılmaz |
| Malikin durumu | Taşınmazı kullanamaz | Taşınmazını kullanabilir ama yapı yapamaz, pratikte satamaz |
| Talep | Bedel karşılığı tazminat veya el atmanın önlenmesi ve ecrimisil | Tazminat |
| Yargı yolu | Kural olarak adli yargı (asliye hukuk mahkemesi) | Kural olarak idari yargı (tam yargı davası) |
Fiili El Atmada Malikin Seçenekleri
- Tazminat davası: Malik, taşınmazın değerinin ödenmesini ve buna karşılık el atılan kısmın tapuda idare adına tescilini ister. Bedel, kural olarak dava tarihindeki değere göre belirlenir.
- El atmanın önlenmesi: Malik taşınmazını geri almak istiyorsa idarenin müdahalesinin önlenmesini ve tesisin kaldırılmasını talep edebilir. Ancak kamu hizmetine ayırmış bir yapının kaldırılması uygulamada güçtür.
- Ecrimisil: El atmanın sürdüğü dönem için, geriye dönük olarak en fazla beş yıllık kullanım bedeli istenebilir.
Taşınmazın paydaşlarından biri de kendi payı oranında dava açabilir; diğer paydaşların katılması zorunlu değildir.
Hukuki El Atmada Durum
İmar planında kamu hizmetine ayrılan bir taşınmazın kamulaştırılmadan uzun süre bekletilmesi, mülkiyet hakkını ölçüsüz biçimde sınırlar. Bu tür davalar günümüzde kural olarak idare mahkemesinde tam yargı davası olarak görülür. Dava açmadan önce ilgili idareye başvurularak taşınmazın kamulaştırılması veya bedelinin ödenmesi istenir. İdare talebi reddederse ret tarihinden, 30 gün içinde cevap vermezse bu sürenin bitiminden itibaren 60 gün içinde dava açılmalıdır.
Bu alandaki görev ve usul kuralları son yıllarda kanun değişiklikleri ve yüksek mahkeme kararlarıyla birden fazla kez değişmiştir. Dava açmadan önce güncel durumun kontrol edilmesi önemlidir.
Zamanaşımı Var mı?
Fiili el atmada mülkiyet hakkı devam ettiği sürece tazminat davası kural olarak zamanaşımına tabi değildir. Bu nedenle onlarca yıl önce gerçekleşen el atmalar için de dava açılabilir. Ecrimisil talebi ise geriye dönük beş yılla sınırlıdır.
Sık Sorulan Sorular
Babamın tarlasından 30 yıl önce yol geçirilmiş, şimdi dava açabilir miyiz?
Tapuda taşınmaz hâlâ miras bırakanın veya mirasçıların adına kayıtlıysa kural olarak dava açılabilir. Mirasçıların her biri kendi payı oranında tazminat isteyebilir.
İmar uygulamasında yola giden kısım için de bedel istenebilir mi?
İmar uygulaması sırasında düzenleme ortaklık payı olarak bedelsiz bırakılan kısımlar için bedel istenemez. Bu oranı aşan kısımlar ise kamulaştırma yoluyla alınmalıdır.
Hangi tarihteki değer esas alınır?
Fiili el atma tazminat davalarında kural olarak dava tarihindeki değer esas alınır ve bilirkişi bu tarihe göre değerleme yapar.